Thiên Chúa nói với con người qua mặc khải, Kinh Thánh, Đức Giêsu, lương tâm và đời sống; cách lắng nghe, phân định đúng đắn.
Trong đức tin Kitô giáo, Thiên Chúa không phải là một thực tại xa cách, hoàn toàn im lặng trước đời sống nhân loại. Ngài được tin là Đấng chủ động đến gần, mặc khải chính mình và mời gọi con người bước vào mối tương quan yêu thương. Việc “Thiên Chúa nói với con người” vì thế không chỉ được hiểu theo nghĩa nghe thấy một âm thanh, mà trước hết là việc Thiên Chúa bày tỏ bản thân, ý định cứu độ và đường hướng sống cho con người.
Kinh Thánh thuật lại nhiều cách Thiên Chúa ngỏ lời: qua công trình sáng tạo, các biến cố lịch sử, các ngôn sứ, lề luật, lời khôn ngoan và cuối cùng, theo niềm tin Kitô giáo, một cách trọn vẹn nơi Đức Giêsu Kitô. Người tín hữu còn tin rằng Lời ấy tiếp tục được đón nhận qua Kinh Thánh, đời sống cầu nguyện, phụng vụ, lương tâm được giáo dục, cộng đoàn đức tin và những lời mời gọi yêu thương xuất hiện trong cuộc sống hằng ngày.
“Thiên Chúa nói với con người” có nghĩa là gì?
Trong ngôn ngữ thông thường, “nói” thường được hiểu là phát ra lời bằng âm thanh để người khác nghe thấy. Khi nói về Thiên Chúa, khái niệm này có phạm vi rộng hơn. Theo thần học Kitô giáo, Thiên Chúa nói khi Ngài tự bày tỏ, giúp con người nhận biết Ngài và hiểu được lời mời gọi sống trong chân lý, tình yêu, tự do và trách nhiệm.
Như vậy, Lời của Thiên Chúa không chỉ là một tập hợp mệnh lệnh. Lời ấy trước hết bày tỏ Thiên Chúa là ai và mối tương quan Ngài muốn thiết lập với con người. Trong đức tin Kitô giáo, Thiên Chúa không mặc khải chỉ để truyền đạt kiến thức về tôn giáo, nhưng để mời con người bước vào sự hiệp thông với Ngài và sống tình yêu đối với tha nhân.
Việc Thiên Chúa nói cũng không loại bỏ lý trí và tự do của con người. Ngược lại, con người được mời gọi lắng nghe, suy xét, đặt câu hỏi, tìm hiểu và tự nguyện đáp lại. Đức tin Kitô giáo không xem con người như một công cụ thụ động chỉ biết thi hành những tín hiệu bí ẩn. Con người là chủ thể có lý trí, lương tâm và trách nhiệm đối với các lựa chọn của mình.
Bởi vậy, khi một người nói rằng “Thiên Chúa đã nói với tôi”, câu nói ấy cần được hiểu thận trọng. Người đó có thể muốn diễn tả rằng họ nhận ra một lời Kinh Thánh đánh động mình, một tiếng gọi trong lương tâm, một hướng đi được sáng tỏ sau cầu nguyện hoặc một lời thúc đẩy làm điều thiện. Cách diễn đạt này không nhất thiết đồng nghĩa với việc họ đã nghe một giọng nói siêu nhiên bằng tai.
Mặc khải là việc Thiên Chúa chủ động ngỏ lời
Khái niệm quan trọng để hiểu việc Thiên Chúa nói với con người là “mặc khải”. Theo nghĩa tôn giáo, mặc khải là việc điều vốn ẩn kín được mở ra và cho nhận biết. Trong Kitô giáo, mặc khải không chỉ là sự truyền đạt những chân lý trừu tượng, mà là việc Thiên Chúa chủ động bày tỏ chính mình trong lịch sử.
Theo trình thuật Kinh Thánh, con người không tự mình khám phá trọn vẹn Thiên Chúa bằng năng lực riêng. Thiên Chúa đi bước trước, đến gặp con người, thiết lập giao ước và dẫn dắt con người qua những chặng đường cụ thể. Mặc khải vì thế mang tính đối thoại: Thiên Chúa ngỏ lời và con người được mời gọi đáp lại bằng đức tin, sự vâng phục tự do và một đời sống phù hợp với điều đã đón nhận.
Trong Cựu Ước, tiến trình mặc khải được trình bày qua nhiều nhân vật và biến cố. Thiên Chúa kêu gọi Ápraham rời quê hương, thiết lập giao ước với ông và hứa ban phúc lành cho các dân tộc. Ngài giải thoát dân Israel khỏi cảnh nô lệ tại Ai Cập, trao lề luật qua ông Môsê và sai các ngôn sứ nhắc nhở dân chúng sống công chính, trung thành với giao ước.
Những câu chuyện ấy vừa phản ánh niềm tin tôn giáo, vừa gắn với lịch sử hình thành của cộng đồng Israel cổ đại. Khi đọc, cần chú ý đến thể loại văn chương, bối cảnh văn hóa và mục đích thần học của từng bản văn, thay vì hiểu mọi chi tiết theo nghĩa tường thuật hiện đại.
Theo đức tin Kitô giáo, tiến trình mặc khải đạt tới sự viên mãn nơi Đức Giêsu Kitô. Thiên Chúa không chỉ gửi đến một thông điệp, nhưng bày tỏ chính mình qua cuộc đời, lời giảng dạy, cái chết và sự phục sinh của Đức Giêsu. Vì thế, Kitô giáo nhìn Đức Giêsu không đơn thuần như một ngôn sứ truyền lại lời của Thiên Chúa, mà là Ngôi Lời nhập thể, Đấng làm cho con người nhận biết Chúa Cha.
Thiên Chúa nói trong lịch sử giao ước
Kinh Thánh không trình bày Thiên Chúa như một ý niệm chỉ có thể gặp trong những suy tưởng xa rời đời sống. Thiên Chúa được nhận biết qua lịch sử của những con người và cộng đồng cụ thể, với cả lòng trung thành, sự yếu đuối, xung đột và hy vọng của họ.
Trong truyền thống Israel, việc thoát khỏi Ai Cập trở thành biến cố nền tảng. Cộng đồng đức tin nhìn biến cố này như hành động giải phóng của Thiên Chúa. Qua đó, họ hiểu rằng Thiên Chúa đứng về phía sự sống, tự do và phẩm giá con người, đồng thời mời gọi dân được giải phóng không trở thành những người áp bức kẻ khác.
Giao ước tại núi Sinai gắn việc thờ phượng Thiên Chúa với trách nhiệm luân lý. Mười Điều Răn điều chỉnh các hành vi tôn giáo và bảo vệ sự sống, gia đình, tài sản, sự thật và mối quan hệ giữa người với người. Điều này cho thấy trong Kinh Thánh, lắng nghe Thiên Chúa không thể tách khỏi cách ứng xử với tha nhân.
Lịch sử giao ước cũng là lịch sử của sự bất trung. Dân chúng nhiều lần xa rời lý tưởng công chính, chạy theo quyền lực, lợi ích và các hình thức thờ ngẫu tượng. Trong bối cảnh ấy, các ngôn sứ lên tiếng phê phán việc thờ phượng hình thức nhưng bỏ quên người nghèo, người yếu thế, góa phụ, trẻ mồ côi và khách ngoại kiều.
Thông điệp của các ngôn sứ cho thấy việc nhân danh Thiên Chúa không tự động làm cho một hành động trở nên đúng đắn. Một nghi lễ long trọng vẫn có thể mất ý nghĩa nếu người thực hành sống gian dối, bóc lột hoặc vô cảm. Tiếng nói của Thiên Chúa trong truyền thống ngôn sứ thường là tiếng gọi trở về với công lý, lòng thương xót và sự trung thành.
Thiên Chúa nói qua Kinh Thánh như thế nào?
Kinh Thánh giữ vị trí trung tâm trong đời sống Kitô giáo. Tuy nhiên, nói Kinh Thánh là Lời Thiên Chúa không đồng nghĩa với việc phủ nhận vai trò của các tác giả con người. Các sách Kinh Thánh được viết trong những thời kỳ, ngôn ngữ, hoàn cảnh và thể loại văn chương khác nhau.
Theo giáo lý Công giáo, Thiên Chúa đã linh hứng các tác giả thánh nhưng họ vẫn sử dụng khả năng, kiến thức, ngôn ngữ và cách diễn đạt của mình. Do đó, việc đọc Kinh Thánh cần tìm hiểu điều tác giả muốn nói trong bối cảnh ban đầu, đồng thời nhận ra ý nghĩa đức tin mà bản văn chuyển tải.
Kinh Thánh gồm nhiều thể loại như lịch sử, luật, thơ ca, khôn ngoan, dụ ngôn, lời ngôn sứ, thư tín và văn chương khải huyền. Không thể đọc một bài thơ như báo cáo khoa học, đọc một dụ ngôn như biên bản sự kiện hoặc đọc các biểu tượng khải huyền như lịch trình chính xác về ngày tận thế.
Việc tách một câu Kinh Thánh khỏi văn mạch có thể dẫn tới hiểu sai. Chẳng hạn, một lời được nói với một nhân vật trong hoàn cảnh cụ thể không nhất thiết là mệnh lệnh trực tiếp dành cho mọi người ở mọi thời đại. Người đọc cần xem xét câu trước, câu sau, toàn bộ sách và mối liên hệ với sứ điệp chung của Kinh Thánh.
Trong truyền thống Công giáo, Kinh Thánh được đọc trong mối liên hệ với Thánh Truyền và đời sống của Hội Thánh. Điều này không có nghĩa cộng đoàn có thể tùy ý thay đổi nội dung bản văn, nhưng nhấn mạnh rằng Kinh Thánh được hình thành, lưu truyền và nhận biết trong một cộng đồng đức tin.
Đọc Kinh Thánh như cuộc đối thoại với Thiên Chúa cũng khác với việc dùng sách để bói tìm câu trả lời. Mở ngẫu nhiên một trang rồi coi câu đầu tiên nhìn thấy là mệnh lệnh chắc chắn dành cho mình có thể dẫn tới những quyết định thiếu căn cứ. Kinh Thánh cần được đọc thường xuyên, có hệ thống, trong cầu nguyện và với tinh thần học hỏi.
