Tìm hiểu Sứ điệp Mùa Chay 2022 của Đức Thánh Cha Phanxicô: đừng nản chí làm điều thiện, kiên trì cầu nguyện và bác ái mỗi ngày.
Mỗi năm, trước khi Giáo hội Công giáo bước vào Mùa Chay, Đức Giáo hoàng thường gửi đến các tín hữu một sứ điệp nhằm gợi mở chủ đề suy niệm và định hướng đời sống thiêng liêng. Những văn kiện này không thay thế giáo lý hay các quy định phụng vụ, nhưng giúp người Công giáo nhận ra những vấn đề cần được quan tâm trong hoàn cảnh cụ thể của từng thời đại.
Sứ điệp Mùa Chay năm 2022 của Đức Thánh Cha Phanxicô được xây dựng từ lời khuyên của thánh Phaolô trong thư gửi tín hữu Galát: “Khi làm điều thiện, chúng ta đừng nản chí, vì đến mùa chúng ta sẽ được gặt, nếu không sờn lòng”. Hình ảnh gieo hạt và thu hoạch được Đức Thánh Cha sử dụng để nói về sự hoán cải, lòng kiên trì, việc cầu nguyện, cuộc chiến chống lại điều xấu và trách nhiệm bác ái đối với tha nhân.
Sứ điệp Mùa Chay năm 2022 có chủ đề gì?
Chủ đề của sứ điệp được trích từ thư thánh Phaolô gửi tín hữu Galát, chương 6, câu 9-10. Nội dung trọng tâm là lời mời gọi không mệt mỏi trong việc làm điều thiện, bởi những hạt giống tốt lành sẽ sinh hoa trái vào thời điểm thích hợp nếu con người biết kiên trì.
Đây không phải là lời hứa rằng người làm việc tốt sẽ lập tức nhận được lợi ích vật chất, thành công hay phần thưởng theo cách tính toán thông thường. “Gieo” và “gặt” trong sứ điệp trước hết là những hình ảnh Kinh Thánh nói về đời sống đạo đức, sự trưởng thành nội tâm, các mối quan hệ giữa người với người và niềm hy vọng Kitô giáo.
Một việc tốt đôi khi không tạo ra thay đổi có thể nhìn thấy ngay. Một lời khuyên chân thành có thể phải rất lâu sau mới được người nghe thấu hiểu. Việc giáo dục một đứa trẻ, chăm sóc người bệnh, đồng hành với người đang khủng hoảng hay xây dựng hòa khí trong gia đình đều đòi hỏi thời gian. Người thực hiện có thể mệt mỏi vì không nhìn thấy kết quả hoặc cảm thấy những hy sinh của mình không được công nhận.
Chính trong hoàn cảnh ấy, lời “đừng nản chí” trở thành điểm nhấn của sứ điệp. Đức Thánh Cha không phủ nhận sự mệt mỏi của con người, nhưng mời gọi người tín hữu vượt qua tâm lý chỉ làm việc khi chắc chắn nhận được kết quả. Điều thiện có giá trị ngay trong chính hành động hướng về Thiên Chúa và tha nhân, chứ không chỉ trong những lợi ích mà người thực hiện có thể thu về.
Sứ điệp cũng nhấn mạnh đến “thời gian thuận lợi”. Theo cách hiểu của văn kiện, Mùa Chay là một cơ hội đặc biệt để xem xét lại đời sống, nhưng toàn bộ cuộc đời con người cũng là thời gian để gieo những điều tốt lành. Con người không nên trì hoãn việc yêu thương, hòa giải hay giúp đỡ người khác với suy nghĩ rằng ngày mai vẫn còn cơ hội.
Bối cảnh của Sứ điệp Mùa Chay năm 2022
Sứ điệp được công bố trong giai đoạn thế giới vẫn đang chịu nhiều hậu quả của đại dịch COVID-19. Những mất mát về sinh mạng, sức khỏe, công việc và các mối quan hệ khiến nhiều người rơi vào trạng thái mệt mỏi, bất an hoặc khép kín.
Đại dịch cho thấy sự mong manh của từng cá nhân và bộc lộ mức độ liên đới giữa các cộng đồng. Một biến cố xảy ra tại một nơi có thể ảnh hưởng đến đời sống của nhiều quốc gia. Sức khỏe của một người không hoàn toàn tách rời sức khỏe của những người xung quanh. Quyết định của cá nhân có thể tạo ra hệ quả cho gia đình và xã hội.
Trong bối cảnh đó, lời mời gọi không nản chí làm điều thiện mang ý nghĩa xã hội rõ rệt. Sứ điệp hướng con người ra khỏi sự thu mình và thái độ chỉ quan tâm đến lợi ích riêng. Những khó khăn kéo dài có thể khiến người ta cảm thấy mình không còn khả năng giúp đỡ ai khác. Tuy nhiên, Đức Thánh Cha cho rằng chính khi mệt mỏi và bất định, con người càng cần nuôi dưỡng tình liên đới.
Văn kiện không đưa ra một chương trình kinh tế hay chính trị cụ thể. Nội dung chủ yếu thuộc lĩnh vực đời sống đức tin và luân lý Kitô giáo. Dù vậy, lời mời gọi chăm sóc người yếu thế, lắng nghe người cô đơn và xây dựng những cuộc gặp gỡ trực tiếp có thể được áp dụng trong nhiều hoàn cảnh xã hội.
Năm 2022 cũng là thời điểm con người ngày càng phụ thuộc vào các phương tiện kỹ thuật số. Công nghệ giúp duy trì liên lạc, học tập và làm việc trong điều kiện hạn chế gặp gỡ. Tuy nhiên, sứ điệp cảnh báo nguy cơ việc sử dụng các phương tiện này thiếu chừng mực có thể làm nghèo đi những mối quan hệ thực sự.
Vấn đề không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở cách con người sử dụng nó. Một người có thể liên lạc với hàng trăm người qua mạng nhưng vẫn thiếu sự hiện diện chân thành dành cho người thân bên cạnh. Việc tiếp nhận quá nhiều thông tin cũng có thể khiến tâm trí trở nên phân tán, phản ứng vội vàng và khó lắng nghe người khác.
Bởi vậy, Mùa Chay được trình bày như thời gian giúp con người tìm lại sự quân bình: thinh lặng hơn, cầu nguyện sâu hơn, tiết chế những thói quen gây lệ thuộc và dành nhiều thời gian hơn cho các cuộc gặp gỡ có ý nghĩa.
“Đừng nản chí” không có nghĩa là phủ nhận sự mệt mỏi
Một nét đáng chú ý của sứ điệp là Đức Thánh Cha không lý tưởng hóa khả năng của con người. Ngài nhìn nhận rằng ngay cả những người có thiện chí cũng có lúc kiệt sức. Người trẻ có thể mệt mỏi; người mạnh mẽ cũng có thể vấp ngã; người đang phục vụ cộng đồng cũng có thể trải qua thất vọng.
Do đó, lời khuyên đừng nản chí không nên được hiểu như yêu cầu con người phải luôn tỏ ra vui vẻ hoặc mạnh mẽ. Trong đời sống thực, người ta có quyền thừa nhận giới hạn, tìm sự trợ giúp và nghỉ ngơi hợp lý.
Sự kiên trì trong tinh thần Kitô giáo không đồng nghĩa với việc cố chấp tiếp tục một công việc gây tổn hại cho sức khỏe hoặc chấp nhận mọi hình thức lạm dụng. Kiên trì làm điều thiện trước hết là trung thành với giá trị tốt lành, đồng thời biết sử dụng sự khôn ngoan để thay đổi phương pháp và tìm kiếm sự đồng hành.
Một người chăm sóc bệnh nhân có thể cần người khác chia sẻ trách nhiệm. Người đang phục vụ cộng đồng có thể cần thời gian hồi phục. Người gặp khủng hoảng tâm lý có thể cần sự hỗ trợ chuyên môn. Việc tìm kiếm trợ giúp không trái với đức tin, cũng không phải dấu hiệu của sự yếu kém đạo đức.
Điều sứ điệp muốn chống lại là sự nản chí dẫn đến buông xuôi trước điều xấu, khép lòng trước đau khổ của tha nhân hoặc cho rằng mọi nỗ lực tốt đẹp đều vô nghĩa. Khi không nhìn thấy kết quả, con người dễ rơi vào thái độ cay đắng: làm tốt cũng chẳng thay đổi được gì, tha thứ cũng không có ích, giúp đỡ người khác rồi cũng bị quên lãng.
Đức Thánh Cha mời gọi vượt qua cách nhìn chỉ đánh giá điều thiện bằng thành công trước mắt. Có những hạt giống được một người gieo nhưng người khác mới là người nhìn thấy mùa gặt. Người làm điều tốt có thể không bao giờ biết hành động của mình đã ảnh hưởng đến ai.
Đó là lý do sự kiên trì phải được nuôi dưỡng bằng niềm hy vọng. Đối với Kitô giáo, hy vọng không phải là sự lạc quan thiếu căn cứ, mà là niềm tin rằng sự sống, tình yêu và điều thiện có ý nghĩa ngay cả khi con người chưa nhìn thấy toàn bộ kết quả.
Không nản chí trong đời sống cầu nguyện
Một trong những lời mời gọi đầu tiên của sứ điệp là không mệt mỏi trong việc cầu nguyện. Đức Thánh Cha cho rằng con người cần cầu nguyện vì con người cần đến Thiên Chúa. Quan niệm cho rằng cá nhân có thể hoàn toàn tự mình giải quyết mọi vấn đề được xem là một ảo tưởng nguy hiểm.
Cầu nguyện trong Mùa Chay không chỉ là đọc thêm nhiều kinh hoặc tham dự nhiều nghi thức hơn. Những thực hành ấy có giá trị, nhưng chiều sâu của cầu nguyện nằm ở việc con người đặt mình trước Thiên Chúa với sự chân thành.
Người cầu nguyện có thể trình bày niềm vui, nỗi sợ, sự tức giận, thất vọng và cả những câu hỏi chưa có lời giải. Cầu nguyện không loại bỏ ngay mọi khó khăn, nhưng giúp con người không phải đối diện với khó khăn trong trạng thái hoàn toàn cô lập.
Sứ điệp liên hệ cầu nguyện với niềm tin và hy vọng. Trong hoàn cảnh nhiều ước mơ bị đổ vỡ, con người dễ quay về với sự ích kỷ như một cách tự bảo vệ. Cầu nguyện giúp người tín hữu mở rộng cái nhìn, nhận ra đau khổ của bản thân nhưng cũng không quên đau khổ của người khác.
Việc cầu nguyện còn giúp thanh luyện những động lực ẩn kín. Một người có thể làm việc thiện nhưng mong được ca ngợi. Một người có thể giúp đỡ nhưng muốn người nhận phải lệ thuộc hoặc biết ơn mình. Khi cầu nguyện chân thành, người tín hữu có cơ hội nhận ra những hình thức vị kỷ đang ẩn dưới vẻ ngoài tốt đẹp.
Trong truyền thống Công giáo, cầu nguyện cá nhân luôn có mối liên hệ với đời sống cộng đoàn. Người tín hữu cầu nguyện cho nhu cầu riêng và cầu cho người đau khổ, người đã qua đời, xã hội, Giáo hội và hòa bình thế giới. Cách cầu nguyện ấy mở rộng trái tim và chống lại xu hướng chỉ quan tâm đến những vấn đề trực tiếp của mình.
Giá trị xã hội của lời mời gọi làm điều thiện
Dù được viết cho Mùa Chay Công giáo, lời mời gọi kiên trì làm điều thiện có thể gợi suy ngẫm cho nhiều người ngoài cộng đồng Công giáo. Mỗi xã hội đều cần những con người sẵn sàng thực hiện việc tốt ngay cả khi không nhận được phần thưởng tức thời.
Giáo dục, chăm sóc sức khỏe, bảo vệ môi trường, hỗ trợ người yếu thế và xây dựng lòng tin xã hội đều là những công việc mang tính gieo trồng. Thành quả của chúng thường chỉ xuất hiện sau thời gian dài.
Một xã hội chỉ coi trọng kết quả nhanh có thể làm con người mất kiên nhẫn với những quá trình cần sự bền bỉ. Người ta dễ chạy theo hình ảnh, con số hoặc thành tích trước mắt mà xem nhẹ những thay đổi âm thầm.
Sứ điệp nhắc rằng sự tử tế trong đời sống thường ngày cũng có khả năng tác động đến văn hóa cộng đồng. Cách ứng xử khi tham gia giao thông, thái độ trước người yếu thế, trách nhiệm khi chia sẻ thông tin hay việc tôn trọng sự khác biệt đều là những hạt giống xã hội.
Tuy nhiên, lời mời gọi làm điều thiện không nên bị dùng để che lấp các vấn đề cơ cấu. Bên cạnh sự giúp đỡ cá nhân, xã hội vẫn cần pháp luật công bằng, chính sách hợp lý và trách nhiệm của các tổ chức. Bác ái không thay thế công lý, nhưng thúc đẩy con người tìm kiếm công lý với tinh thần tôn trọng phẩm giá.
