Lý do lễ Thánh Valentine không còn trong lịch Rôma chung, nhưng vị thánh vẫn được Giáo hội Công giáo kính nhớ ngày 14 tháng 2.
Ngày 14 tháng 2 hằng năm được đông đảo công chúng biết đến với tên gọi Valentine hay ngày lễ tình nhân. Vì tên ngày này bắt nguồn từ một vị thánh Kitô giáo, nhiều người ngạc nhiên khi mở lịch phụng vụ Công giáo hiện hành lại không thấy ghi lễ Thánh Valentine. Thay vào đó, lịch Rôma chung kính nhớ hai thánh Cyrillô và Mêthôđiô, những nhà truyền giáo có ảnh hưởng sâu rộng đối với các dân tộc Slav.
Sự vắng mặt ấy đôi khi dẫn đến những cách hiểu không chính xác, chẳng hạn cho rằng Giáo hội Công giáo đã phủ nhận sự hiện hữu của thánh Valentine, rút lại tước hiệu thánh của ngài hoặc loại bỏ ngày này vì phản đối tình yêu đôi lứa. Trên thực tế, vấn đề chủ yếu liên quan đến việc tổ chức lịch phụng vụ, mức độ chắc chắn của tư liệu lịch sử và sự phân biệt giữa lịch Rôma chung với các lịch riêng của địa phương.
Nói cách khác, không có tên trong lịch Rôma chung không đồng nghĩa với việc không còn là thánh. Thánh Valentinô vẫn hiện diện trong truyền thống tử đạo và vẫn có thể được kính nhớ tại những nơi có liên hệ đặc biệt với ngài. Điều thay đổi sau cuộc cải tổ phụng vụ năm 1969 là lễ kính ngài không còn được ấn định cho toàn thể Giáo hội Latinh.
Câu trả lời khái quát
Lễ Thánh Valentine không còn trong lịch Rôma chung vì ba nguyên nhân chính:
Thứ nhất, Công đồng Vaticanô II chủ trương tinh giản lịch các thánh để làm nổi bật hơn mầu nhiệm cứu độ của Đức Kitô, đặc biệt là ngày Chúa nhật, Mùa Chay, Tam Nhật Vượt Qua và Mùa Phục Sinh.
Thứ hai, tư liệu lịch sử chắc chắn về thánh Valentinô tương đối ít, trong khi các truyện kể về ngài có nhiều dị bản và có thể đã hòa trộn tiểu sử của hơn một vị tử đạo cùng mang tên Valentinô.
Thứ ba, lịch Rôma chung chỉ chọn một số vị thánh có ý nghĩa rộng lớn đối với toàn thể Giáo hội. Những vị có lòng sùng kính chủ yếu gắn với một thành phố, quốc gia, giáo phận hoặc dòng tu có thể được để lại cho lịch riêng của cộng đồng ấy.
Trong cuộc cải tổ được Đức Giáo hoàng Phaolô VI phê chuẩn qua tự sắc Mysterii Paschalis ngày 14 tháng 2 năm 1969, tên một số vị thánh được rút khỏi lịch chung, đồng thời các Giáo hội địa phương vẫn có khả năng duy trì hoặc phục hồi việc kính nhớ những vị có liên hệ đặc biệt với mình. Lịch mới bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 1970.
Cần phân biệt “lịch chung” với danh sách các thánh
Muốn hiểu đúng trường hợp của thánh Valentine, trước hết cần phân biệt một số khái niệm thường bị sử dụng lẫn lộn.
Lịch Rôma chung không phải danh sách đầy đủ mọi vị thánh
Lịch Rôma chung, tiếng Latinh là Calendarium Romanum Generale, sắp xếp những lễ được cử hành trong nghi lễ Rôma suốt năm phụng vụ. Lịch này bao gồm các mùa phụng vụ, những biến cố trong cuộc đời Đức Kitô, các lễ kính Đức Maria và một số vị thánh tiêu biểu.
Tuy nhiên, lịch Rôma chung không thể đưa vào tất cả các vị thánh được Giáo hội nhìn nhận. Số lượng các thánh và chân phước thuộc nhiều thời đại, dân tộc và cộng đồng quá lớn. Nếu mỗi vị đều có một ngày lễ bắt buộc trong lịch chung, năm phụng vụ sẽ trở nên dày đặc và những mầu nhiệm trung tâm của đức tin Kitô giáo có nguy cơ bị che khuất.
Ngay cả đối với các lễ kính Đức Maria, Đức Giáo hoàng Phaolô VI cũng từng lưu ý rằng lịch chung không bao gồm mọi lễ của Đức Mẹ; các lịch riêng có nhiệm vụ tiếp nhận những lễ gắn với lịch sử và lòng đạo đức của từng Giáo hội địa phương. Nguyên tắc ấy cũng được áp dụng đối với việc kính các thánh.
Sổ bộ tử đạo Rôma có chức năng khác
Sổ bộ tử đạo Rôma, thường được gọi là Martyrologium Romanum, là sách phụng vụ ghi nhớ các thánh và chân phước theo từng ngày trong năm, kèm theo những lời giới thiệu ngắn về chứng tá của các ngài. Số vị được nhắc đến trong sách này lớn hơn nhiều so với số lễ xuất hiện trong lịch Rôma chung.
Một vị thánh có thể được ghi trong Sổ bộ tử đạo nhưng không có lễ riêng bắt buộc trong lịch chung. Đây chính là điểm quan trọng đối với trường hợp thánh Valentinô.
Vì thế, việc một tên gọi không còn xuất hiện trên lịch dùng hằng ngày trong các giáo xứ không thể được hiểu như một tuyên bố rằng người ấy không còn thuộc hàng các thánh.
Lịch riêng dành cho các cộng đồng có mối liên hệ đặc biệt
Bên cạnh lịch Rôma chung còn có những lịch riêng dành cho:
- Một quốc gia hoặc hội đồng giám mục;
- Một giáo phận;
- Một thành phố hay địa phương;
- Một dòng tu hoặc hội dòng;
- Một nhà thờ có tước hiệu đặc biệt;
- Một cộng đồng có thánh bổn mạng riêng.
Chẳng hạn, một vị tử đạo ít được biết đến trên toàn thế giới nhưng có vai trò quan trọng trong lịch sử một giáo phận vẫn có thể được kính trọng thể tại giáo phận ấy. Việc không đưa lễ của vị đó vào lịch chung nhằm tôn trọng tính địa phương của lòng sùng kính, chứ không phủ nhận giá trị chứng tá của vị thánh.
Do đó, cách nói chính xác nhất là: lễ Thánh Valentinô được để lại cho những lịch riêng thích hợp, thay vì tiếp tục là một lễ phổ quát trong lịch Rôma chung.
Thánh Valentinô từng được kính trong lịch Rôma như thế nào?
Lòng tôn kính đối với vị tử đạo mang tên Valentinô có nguồn gốc lâu đời tại Rôma và miền trung Italia. Ngày 14 tháng 2 dần được gắn với việc tưởng nhớ ngài trong truyền thống phụng vụ Tây phương.
Trong các phiên bản lịch Rôma trước cuộc cải tổ sau Công đồng Vaticanô II, thánh Valentinô có tên trong ngày 14 tháng 2. Tuy nhiên, cấp bậc và cách cử hành lễ đã thay đổi theo từng giai đoạn cải tổ phụng vụ. Vào thời kỳ trước năm 1970, việc tưởng niệm ngài không nhất thiết mang cấp bậc cao như cách gọi phổ biến “đại lễ Valentine” có thể khiến người hiện đại hình dung.
Điều này cho thấy cần phân biệt giữa ba cách dùng từ “lễ Valentine”:
| Cách gọi | Nội dung |
|---|---|
| Lễ kính thánh Valentinô | Việc tưởng niệm một vị tử đạo Kitô giáo trong truyền thống phụng vụ |
| Ngày Valentine | Ngày văn hóa dành cho việc bày tỏ tình cảm vào 14 tháng 2 |
| Lễ tình nhân | Cách gọi phổ biến mang tính xã hội, thương mại và tình cảm |
Ba khái niệm có liên hệ lịch sử nhưng không hoàn toàn đồng nhất. Ngày lễ tình nhân hiện đại đã phát triển theo một con đường văn hóa riêng và không còn phụ thuộc trực tiếp vào việc thánh Valentinô có được cử hành trong lịch Rôma chung hay không.
Có phải Giáo hội loại bỏ thánh Valentine vì ngày này bị thương mại hóa?
Đây là một cách giải thích thường gặp nhưng chưa chính xác.
Ngày Valentine hiện đại quả thực gắn với thiệp chúc mừng, hoa, sô-cô-la, quà tặng và nhiều hoạt động thương mại. Tuy nhiên, việc điều chỉnh lịch phụng vụ năm 1969 không được thực hiện như một biện pháp phản đối những hình thức ấy.
Những lý do chính thức của cuộc cải tổ tập trung vào:
- Vị trí trung tâm của mầu nhiệm Đức Kitô;
- Số lượng quá lớn các lễ kính;
- Việc dành một số lễ cho lịch địa phương;
- Tính đại diện của các dân tộc trong Giáo hội;
- Giá trị lịch sử và mục vụ của từng lễ.
Quá trình ngày 14 tháng 2 trở thành ngày của tình yêu đôi lứa cũng diễn ra qua nhiều thế kỷ. Mối liên hệ giữa thánh Valentinô và tình yêu lãng mạn được phát triển đặc biệt trong văn hóa châu Âu thời trung đại. Vatican News nhắc đến vai trò của một tác phẩm của Geoffrey Chaucer trong việc liên kết ngày thánh Valentinô với mùa chim kết đôi và tình yêu.
Bởi vậy, không nên nói Giáo hội rút lễ khỏi lịch chung “vì Valentine đã trở thành ngày yêu đương”. Đây không phải lý do cốt lõi được nêu trong các văn kiện cải tổ.
Người Công giáo có thể kính thánh Valentine vào ngày 14 tháng 2 không?
Người Công giáo vẫn có thể tưởng nhớ chứng tá tử đạo của thánh Valentinô, đọc về cuộc đời ngài và cầu xin ngài chuyển cầu. Tuy nhiên, cần phân biệt lòng đạo đức cá nhân với việc cử hành phụng vụ chính thức.
Trong phụng vụ cộng đoàn
Một giáo xứ hoặc linh mục không tự ý thay đổi lịch phụng vụ đã được phê chuẩn chỉ vì ngày Valentine được xã hội quan tâm. Việc cử hành Thánh lễ phải tuân theo lịch Rôma chung, lịch riêng của quốc gia, giáo phận, dòng tu và các quy tắc về thứ bậc ngày lễ.
Nếu một giáo phận, nhà thờ hoặc cộng đồng có lịch riêng được phê chuẩn để kính thánh Valentinô, lễ có thể được cử hành theo quy định của lịch ấy. Tại nơi không có lịch riêng, ngày 14 tháng 2 thông thường kính hai thánh Cyrillô và Mêthôđiô, trừ khi trùng với Chúa nhật, ngày lễ có bậc cao hơn hoặc một mùa phụng vụ có quy định riêng.
Trong đời sống cầu nguyện cá nhân
Các tín hữu có thể cầu nguyện xin Chúa giúp mình sống tình yêu chân thành, chung thủy và có trách nhiệm. Những người đã kết hôn có thể tạ ơn về đời sống gia đình; người đang tìm hiểu nhau có thể cầu xin ơn khôn ngoan và tôn trọng; người sống độc thân có thể suy niệm về tình yêu dưới nhiều hình thức như tình thân, tình bạn và sự phục vụ.
Việc này không nhất thiết phải biến ngày 14 tháng 2 thành một lễ phụng vụ mới. Đời sống đức tin có nhiều hình thức cầu nguyện hợp pháp bên ngoài việc cử hành lịch chung.
Không nên biến thánh Valentinô thành một “vị thần tình duyên”
Trong thực hành văn hóa đại chúng, đôi khi thánh Valentine được hình dung như một nhân vật chuyên giúp cầu duyên, giữ người yêu hoặc bảo đảm hôn nhân thành công. Cách nhìn này không phù hợp với giáo lý Công giáo về việc tôn kính các thánh.
Các thánh không phải những vị thần độc lập có quyền phân phối tình duyên hoặc thay đổi ý muốn của người khác. Người Công giáo tin rằng các thánh là những người đã sống trung thành với Thiên Chúa và có thể chuyển cầu cho người đang sống.
Nếu cầu nguyện với thánh Valentinô, trọng tâm nên là xin học nơi ngài lòng can đảm, sự trung thành với đức tin, lòng bác ái và sự tôn trọng phẩm giá con người, chứ không phải tìm kiếm một phương thức bảo đảm kết quả tình cảm.
