Năm Thánh Giuse bắt đầu ngày 8/12/2020 và kết thúc ngày 8/12/2021. Tìm hiểu bối cảnh, ý nghĩa và nội dung chính của năm đặc biệt.
Năm Thánh Giuse là cách gọi quen thuộc của nhiều tín hữu Công giáo Việt Nam dành cho năm đặc biệt được Đức Giáo hoàng Phanxicô công bố để toàn thể Giáo hội hướng về Thánh Giuse. Theo các văn kiện chính thức của Tòa Thánh, thời gian này bắt đầu từ ngày 8 tháng 12 năm 2020 và kết thúc vào ngày 8 tháng 12 năm 2021, kéo dài trọn một năm.
Việc chọn ngày 8 tháng 12 không phải là một quyết định ngẫu nhiên. Ngày này vừa là Đại lễ Đức Maria Vô nhiễm nguyên tội trong lịch phụng vụ Công giáo, vừa đánh dấu đúng 150 năm kể từ khi Đức Giáo hoàng Piô IX công bố Thánh Giuse là Đấng Bảo trợ Giáo hội hoàn vũ vào ngày 8 tháng 12 năm 1870.
Năm đặc biệt về Thánh Giuse không chỉ nhằm tưởng nhớ một sự kiện lịch sử. Đây còn là lời mời gọi các tín hữu khám phá hình ảnh một người cha âm thầm, người lao động có trách nhiệm và người bảo vệ gia đình. Qua đó, hình tượng Thánh Giuse được đặt trong mối liên hệ với những vấn đề gần gũi của đời sống hiện đại như tình phụ tử, phẩm giá lao động, trách nhiệm gia đình, sự đón nhận người yếu thế và lòng can đảm trong nghịch cảnh.
Năm Thánh Giuse bắt đầu và kết thúc vào ngày nào?
Câu trả lời cụ thể là:
| Nội dung | Thời điểm |
|---|---|
| Ngày bắt đầu | 8/12/2020 |
| Ngày kết thúc | 8/12/2021 |
| Thời gian kéo dài | Trọn một năm |
| Dịp công bố | Kỷ niệm 150 năm Thánh Giuse được tôn phong làm Đấng Bảo trợ Giáo hội hoàn vũ |
| Văn kiện gắn với sự kiện | Tông thư Patris Corde |
Năm đặc biệt được công bố và có hiệu lực ngay trong ngày 8 tháng 12 năm 2020. Sắc lệnh của Tòa Ân giải Tối cao xác định thời gian cử hành kéo dài từ ngày công bố cho đến ngày 8 tháng 12 năm 2021. Vatican News sau đó cũng xác nhận năm dành riêng cho Thánh Giuse đã kết thúc vào ngày 8 tháng 12 năm 2021.
Như vậy, Năm Thánh Giuse đã kết thúc, không phải là một năm phụng vụ đang tiếp tục cho đến hiện nay. Tuy nhiên, việc thời gian cử hành chính thức khép lại không có nghĩa lòng sùng kính Thánh Giuse chấm dứt. Các tín hữu vẫn có thể cầu nguyện, suy niệm và học hỏi những nhân đức của ngài trong đời sống thường ngày.
Nên gọi là Năm Thánh Giuse hay Năm đặc biệt về Thánh Giuse?
Trong đời sống Công giáo tại Việt Nam, cụm từ “Năm Thánh Giuse” được sử dụng khá phổ biến vì ngắn gọn và dễ nhớ. Một số bài viết, chương trình mục vụ và tài liệu suy niệm cũng dùng cách gọi này.
Tuy nhiên, tên gọi sát với thông tin công bố của Tòa Thánh là “Năm đặc biệt về Thánh Giuse” hoặc “Năm đặc biệt kính Thánh Giuse”. Vatican News tiếng Việt sử dụng cách diễn đạt này khi thông báo sự kiện ngày 8 tháng 12 năm 2020.
Sự phân biệt này giúp người đọc tránh đồng nhất năm dành riêng cho Thánh Giuse với một Năm Thánh chung của Giáo hội, thường được gọi là Năm Toàn xá hoặc Năm Thánh theo chu kỳ. Năm đặc biệt về Thánh Giuse được thiết lập vì một mục đích cụ thể: kỷ niệm 150 năm ngài được công bố là Đấng Bảo trợ Giáo hội hoàn vũ, đồng thời cổ võ việc học hỏi và noi theo đời sống của ngài.
Dù sử dụng cách gọi “Năm Thánh Giuse” hay “Năm đặc biệt về Thánh Giuse”, điều quan trọng là xác định đúng thời gian, bối cảnh và ý nghĩa của sự kiện. Không nên hiểu đây là một năm lễ hội đơn thuần hoặc một thời gian chỉ dành cho các tín hữu mang thánh danh Giuse.
Vì sao Năm Thánh Giuse bắt đầu ngày 8/12/2020?
Kỷ niệm sắc lệnh ban hành năm 1870
Ngày 8 tháng 12 năm 1870, Đức Giáo hoàng Piô IX ban hành sắc lệnh Quemadmodum Deus, công bố Thánh Giuse là Đấng Bảo trợ Giáo hội Công giáo. Đến ngày 8 tháng 12 năm 2020, sự kiện này vừa tròn 150 năm. Đức Giáo hoàng Phanxicô chọn đúng ngày kỷ niệm để mở đầu năm đặc biệt kính Thánh Giuse.
Bối cảnh năm 1870 là một giai đoạn nhiều biến động đối với Giáo hội Công giáo và xã hội châu Âu. Việc đặt Giáo hội dưới sự bảo trợ của Thánh Giuse thể hiện niềm tin vào vai trò che chở của người từng gìn giữ Chúa Giêsu và Đức Maria trong đời sống gia đình tại Nazareth.
Trong giáo lý và đời sống đạo Công giáo, Thánh Giuse không được nhìn nhận như một nhân vật quyền lực theo nghĩa thế tục. Ngài được tôn kính bởi sự trung thành, thinh lặng, trách nhiệm và khả năng bảo vệ những người được trao phó cho mình. Chính những phẩm chất ấy làm cho ngài trở thành biểu tượng phù hợp với một cộng đồng đang trải qua thử thách.
Ngày Đại lễ Đức Maria Vô nhiễm nguyên tội
Ngày 8 tháng 12 hằng năm là Đại lễ Đức Maria Vô nhiễm nguyên tội trong lịch phụng vụ Công giáo. Tông thư Patris Corde cũng được ghi rõ là ban hành tại Rôma vào ngày lễ này năm 2020.
Việc mở đầu năm kính Thánh Giuse trong một ngày lễ trọng kính Đức Maria cho thấy mối liên hệ giữa các thành viên của Thánh Gia. Trong cách nhìn Công giáo, không thể tách rời vai trò của Thánh Giuse khỏi Đức Maria và Chúa Giêsu. Ngài là bạn trăm năm của Đức Maria, là người cha hợp pháp của Chúa Giêsu và là người chăm sóc gia đình Nazareth.
Ngày mở đầu vì thế vừa có ý nghĩa lịch sử, vừa mang ý nghĩa phụng vụ và gia đình. Năm đặc biệt không chỉ mời gọi tôn kính riêng Thánh Giuse, mà còn hướng các tín hữu đến đời sống hiệp thông, phục vụ và trách nhiệm trong gia đình.
Công bố Tông thư Patris Corde
Cùng ngày 8 tháng 12 năm 2020, Đức Giáo hoàng Phanxicô ban hành Tông thư Patris Corde, thường được dịch là “Với trái tim của người cha” hoặc “Trái tim của người cha”. Mục tiêu được trình bày trong văn kiện là giúp các tín hữu gia tăng lòng yêu mến Thánh Giuse, cầu xin sự chuyển cầu của ngài và noi theo các nhân đức của ngài.
Tông thư không xây dựng hình ảnh Thánh Giuse như một nhân vật xa cách đời sống con người. Trái lại, ngài được giới thiệu như một người cha gần gũi, từng đối diện với những hoàn cảnh khó khăn cụ thể: sự bất định, nguy hiểm, di cư, lao động vất vả và trách nhiệm nuôi dưỡng gia đình.
Bảy phương diện nổi bật được trình bày gồm người cha được yêu mến, người cha dịu dàng, người cha vâng phục, người cha biết đón nhận, người cha có lòng can đảm sáng tạo, người cha lao động và người cha sống như bóng mát che chở.
Những cách gọi ấy không phải là các tước hiệu nhằm thần bí hóa Thánh Giuse. Chúng diễn tả những phẩm chất được rút ra từ vai trò của ngài trong trình thuật Tin Mừng và từ truyền thống suy tư của Giáo hội.
Vì sao Năm Thánh Giuse kết thúc ngày 8/12/2021?
Hoàn thành thời gian một năm
Sắc lệnh của Tòa Ân giải Tối cao quy định năm đặc biệt kéo dài từ ngày 8 tháng 12 năm 2020 đến ngày 8 tháng 12 năm 2021. Việc chọn cùng một ngày trong hai năm liên tiếp giúp thời gian cử hành có tính trọn vẹn và gắn chặt với dấu mốc lịch sử năm 1870.
Ngày kết thúc không được tính theo ngày 31 tháng 12 của năm dương lịch, cũng không trùng với lễ Thánh Giuse ngày 19 tháng 3. Vì vậy, nói “Năm Thánh Giuse là năm 2021” chỉ đúng một phần. Trên thực tế, năm này bắt đầu từ cuối năm 2020 và kéo dài đến cuối năm 2021.
Cách ghi chính xác nhất là “Năm đặc biệt về Thánh Giuse, từ ngày 8/12/2020 đến ngày 8/12/2021”. Cách ghi này tránh nhầm lẫn và phản ánh đúng thời gian được quy định trong sắc lệnh.
Ngày kết thúc trở lại với ý nghĩa của ngày khai mở
Ngày 8 tháng 12 năm 2021 vừa khép lại thời gian một năm, vừa đưa cộng đồng Công giáo trở lại với Đại lễ Đức Maria Vô nhiễm nguyên tội. Điều này tạo nên một vòng tròn biểu tượng: năm kính Thánh Giuse bắt đầu và kết thúc trong ngày lễ kính người bạn trăm năm của ngài.
Sự sắp xếp ấy cũng giúp nhấn mạnh rằng lòng tôn kính Thánh Giuse trong Công giáo luôn được đặt trong mối liên hệ với mầu nhiệm Chúa Kitô và Thánh Gia, chứ không phải một thực hành tách biệt.
Sau ngày 8 tháng 12 năm 2021, các chương trình, ân huệ và quy định đặc biệt gắn trực tiếp với sắc lệnh của năm kính Thánh Giuse hết thời hạn theo văn kiện. Tuy nhiên, các lễ kính Thánh Giuse và những hình thức đạo đức đã được Giáo hội công nhận vẫn tiếp tục trong đời sống Công giáo.
Bối cảnh ra đời của Năm đặc biệt về Thánh Giuse
Thế giới giữa đại dịch Covid-19
Tông thư Patris Corde được viết trong bối cảnh đại dịch Covid-19 gây ra những tổn thất nghiêm trọng trên toàn thế giới. Đức Giáo hoàng Phanxicô nhắc đến vai trò của những con người bình thường, ít được chú ý nhưng âm thầm phục vụ cộng đồng, chăm sóc người bệnh, duy trì các công việc thiết yếu và nâng đỡ người khác trong khó khăn.
Hình ảnh Thánh Giuse được đặt bên cạnh những con người âm thầm ấy. Theo cách diễn giải của văn kiện, ngài không nổi bật bằng những bài diễn thuyết hay hành động phô trương. Vai trò của ngài được thể hiện qua việc hiện diện, bảo vệ, lao động và đưa ra những quyết định cần thiết cho sự an toàn của gia đình.
Trong hoàn cảnh nhiều gia đình phải đối mặt với bệnh tật, mất việc, cách ly và bất ổn tâm lý, việc nhấn mạnh đến một người cha biết chăm sóc và chịu trách nhiệm có ý nghĩa mục vụ rõ rệt.
Khủng hoảng về trách nhiệm và tình phụ tử
Một trong những chủ đề trung tâm của Patris Corde là tình phụ tử. Đức Giáo hoàng Phanxicô trình bày Thánh Giuse như một người cha không chiếm hữu, không đặt mình ở trung tâm và không biến quyền bính thành sự áp đặt.
Theo tinh thần ấy, làm cha không chỉ là quan hệ sinh học. Tình phụ tử còn được thể hiện qua việc nhận trách nhiệm, giáo dục, bảo vệ, tạo điều kiện cho người con trưởng thành và biết lùi lại khi cần thiết.
Cách nhìn này có thể mở rộng đến nhiều mối quan hệ trong xã hội. Người làm công tác giáo dục, người chăm sóc trẻ em, người hướng dẫn cộng đồng hay người nâng đỡ những người yếu thế đều có thể thể hiện một hình thức trách nhiệm mang tính phụ tử.
Những khó khăn của người lao động và gia đình
Thánh Giuse được truyền thống Công giáo nhìn nhận là một người thợ, thường được gắn với nghề mộc. Trong Patris Corde, lao động được trình bày không chỉ như phương tiện kiếm sống mà còn gắn với phẩm giá con người, trách nhiệm nuôi dưỡng gia đình và sự tham gia vào đời sống xã hội.
Năm kính Thánh Giuse vì thế mang một chiều kích xã hội đáng chú ý. Việc cầu nguyện không tách rời khỏi mối quan tâm đối với người thất nghiệp, người lao động thiếu điều kiện an toàn, gia đình gặp khó khăn tài chính và những người không được hưởng thành quả công bằng từ công việc của mình.
Điều này giúp tránh cách hiểu rằng lòng sùng kính chỉ bao gồm đọc kinh hoặc tham dự nghi lễ. Theo tinh thần của năm đặc biệt, lòng tôn kính còn được thể hiện qua hành động bác ái, sự công bằng và thái độ tôn trọng phẩm giá lao động.
Thánh Giuse có vị trí như thế nào trong Công giáo?
Người bạn trăm năm của Đức Maria
Trong truyền thống Công giáo, Thánh Giuse được tôn kính là bạn trăm năm của Đức Trinh Nữ Maria. Vai trò của ngài gắn với việc đón nhận Đức Maria và cùng Mẹ xây dựng đời sống gia đình tại Nazareth.
Tông thư Patris Corde nhấn mạnh thái độ đón nhận của Thánh Giuse. Trước những điều chưa thể hiểu hết, ngài không hành động bằng sự nóng giận hay loại trừ. Ngài lựa chọn bảo vệ phẩm giá của Đức Maria và đón nhận trách nhiệm được trao phó.
Từ góc nhìn văn hóa gia đình, hình ảnh này gợi nhắc rằng yêu thương không chỉ là cảm xúc. Yêu thương còn bao gồm khả năng lắng nghe, tôn trọng, kiên nhẫn và cùng nhau vượt qua những hoàn cảnh chưa rõ ràng.
Người cha hợp pháp và Đấng gìn giữ Chúa Giêsu
Thánh Giuse được nhìn nhận là người cha hợp pháp của Chúa Giêsu trong gia đình Nazareth. Ngài chăm sóc, nuôi dưỡng và bảo vệ Chúa Giêsu trong những năm đầu đời.
Các trình thuật Tin Mừng cho thấy ngài phải đưa gia đình lánh sang Ai Cập trước nguy cơ bách hại, sau đó trở về và định cư tại Nazareth. Hình ảnh một gia đình phải rời bỏ nơi ở vì nguy hiểm khiến Thánh Giuse còn được liên hệ với kinh nghiệm của người di cư, người tị nạn và những gia đình buộc phải tìm kiếm nơi an toàn.
Trong đời sống đức tin Công giáo, việc gọi ngài là “Đấng gìn giữ Đấng Cứu Thế” nhấn mạnh trách nhiệm bảo vệ hơn là quyền sở hữu. Ngài phục vụ một sứ mạng lớn hơn bản thân mình và không tìm cách chiếm vị trí trung tâm.
Đấng Bảo trợ Giáo hội hoàn vũ
Ngày 8 tháng 12 năm 1870, Thánh Giuse được Đức Giáo hoàng Piô IX công bố là Đấng Bảo trợ Giáo hội Công giáo. Đây là sự kiện trực tiếp dẫn đến việc thiết lập năm đặc biệt vào năm 2020.
Danh xưng này dựa trên sự tương ứng giữa việc Thánh Giuse từng bảo vệ Chúa Giêsu với niềm tin rằng ngài tiếp tục chuyển cầu cho cộng đồng Giáo hội. Đây là một xác tín tôn giáo của người Công giáo, không phải kết luận có thể kiểm chứng bằng phương pháp khoa học.
Khi trình bày về sự bảo trợ của Thánh Giuse, cần phân biệt giữa dữ kiện lịch sử và nội dung đức tin. Việc Đức Piô IX công bố tước hiệu vào năm 1870 là dữ kiện lịch sử; niềm tin vào sự chuyển cầu của Thánh Giuse thuộc đời sống tín ngưỡng Công giáo.
Những nội dung chính của Tông thư Patris Corde
Người cha được yêu mến
Thánh Giuse được yêu mến vì đã dành cuộc đời để phục vụ gia đình và sứ mạng được trao phó. Tình yêu của ngài không được biểu hiện bằng lời nói lớn lao, mà qua những quyết định cụ thể và sự hiện diện bền bỉ.
Hình ảnh này đặc biệt gần gũi với văn hóa gia đình Việt Nam, nơi nhiều người cha, người mẹ hoặc ông bà ít thể hiện cảm xúc bằng lời nhưng âm thầm lao động, chăm sóc và hy sinh cho con cháu.
Tuy vậy, việc đề cao sự âm thầm không có nghĩa khuyến khích con người chịu đựng bất công hoặc giấu kín mọi tổn thương. Giá trị được nhấn mạnh là tinh thần phục vụ tự nguyện và có trách nhiệm, không phải sự cam chịu trước bạo lực hay áp bức.
Người cha dịu dàng
Sự dịu dàng của Thánh Giuse thể hiện qua cách ngài chăm sóc những người mong manh và đón nhận hoàn cảnh không hoàn hảo. Patris Corde dùng hình ảnh này để khuyến khích con người không chỉ nhìn vào khuyết điểm của bản thân và người khác.
Dịu dàng không đồng nghĩa với yếu đuối. Trong đời sống gia đình, sự dịu dàng có thể đi cùng nguyên tắc, kỷ luật và trách nhiệm. Điều làm nên khác biệt là cách con người sử dụng quyền hạn: nhằm bảo vệ và giúp người khác trưởng thành, thay vì kiểm soát hoặc gây sợ hãi.
Người cha vâng phục
Trong các trình thuật Tin Mừng, Thánh Giuse lắng nghe và thực hiện những điều ngài nhận biết là thánh ý Thiên Chúa. Sự vâng phục ấy không mang tính thụ động. Ngài phải đưa ra quyết định, lên đường và đối diện với rủi ro.
Vì vậy, sự vâng phục của Thánh Giuse được hiểu là thái độ lắng nghe đi kèm hành động có trách nhiệm. Nó không phải lý do để một người từ bỏ khả năng suy xét hoặc tuân theo mệnh lệnh sai trái của người khác.
Người cha biết đón nhận
Thánh Giuse được mô tả là người biết đón nhận Đức Maria và thực tại trước mắt mà không tìm cách trốn tránh. Tinh thần đón nhận không có nghĩa là cho rằng mọi biến cố đều tốt đẹp, mà là không để khó khăn ngăn cản con người hành động có trách nhiệm.
Trong đời sống hiện đại, thái độ này có thể được liên hệ với việc đón nhận những thành viên dễ bị tổn thương trong gia đình, tôn trọng sự khác biệt và không loại trừ người khác chỉ vì hoàn cảnh của họ.
Người cha can đảm và sáng tạo
Thánh Giuse phải tìm cách bảo vệ gia đình trong những tình huống không có sẵn giải pháp. Patris Corde gọi đây là lòng can đảm có tính sáng tạo: không phủ nhận khó khăn nhưng tìm phương án khả thi bằng niềm tin và trách nhiệm.
Tinh thần này không nên được hiểu như lời hứa rằng chỉ cần cầu nguyện thì mọi vấn đề sẽ tự động được giải quyết. Cầu nguyện trong đời sống Công giáo thường đi cùng sự phân định, hành động và việc tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp.
Người cha lao động
Thánh Giuse nuôi sống gia đình bằng lao động. Vì vậy, ngài được nhiều người lao động nhận làm bổn mạng, đặc biệt qua lễ Thánh Giuse Thợ ngày 1 tháng 5.
Năm đặc biệt mời gọi các tín hữu suy nghĩ về giá trị của việc làm, quyền được lao động trong điều kiện xứng đáng và trách nhiệm của xã hội đối với người thất nghiệp. Tòa Ân giải Tối cao cũng dành một nội dung riêng cho việc cầu nguyện cho người tìm việc và cho phẩm giá lao động.
Người cha không chiếm hữu
Thánh Giuse chăm sóc Chúa Giêsu nhưng không biến người con thành tài sản của mình. Hình ảnh “bóng mát che chở” diễn tả một tình phụ tử biết bảo vệ mà không ngăn cản người con thực hiện sứ mạng riêng.
Đây là một gợi ý quan trọng cho đời sống gia đình. Tình yêu của cha mẹ cần đi cùng sự tôn trọng nhân phẩm, khả năng lựa chọn và hành trình trưởng thành của con cái. Bảo vệ không đồng nghĩa với kiểm soát toàn bộ cuộc đời người được bảo vệ.
Ơn toàn xá trong Năm đặc biệt về Thánh Giuse
Cùng với việc công bố năm đặc biệt, Tòa Ân giải Tối cao ban hành sắc lệnh quy định những trường hợp tín hữu có thể lãnh nhận ơn toàn xá trong thời gian từ ngày 8 tháng 12 năm 2020 đến ngày 8 tháng 12 năm 2021.
Theo giáo lý Công giáo, ơn toàn xá liên quan đến việc tha các hình phạt tạm do tội đã được tha. Khái niệm này thuộc hệ thống giáo lý và thực hành bí tích của Công giáo, không nên diễn giải như một hình thức mua bán ân huệ hoặc một cách bảo đảm con người sẽ được đáp ứng mọi lời cầu xin.
Những điều kiện thông thường
Sắc lệnh nêu các điều kiện thông thường gồm lãnh nhận Bí tích Hòa giải, rước lễ, cầu nguyện theo ý Đức Giáo hoàng và có lòng dứt bỏ tội lỗi. Bên cạnh đó, tín hữu cần thực hiện một trong những việc đạo đức hoặc bác ái được quy định.
Những quy định này cho thấy ơn toàn xá không được trình bày như kết quả tự động của việc đọc một lời kinh. Việc lãnh nhận gắn với đời sống bí tích, sự hoán cải nội tâm, cầu nguyện và hành động phù hợp.
Suy niệm và tĩnh tâm
Một trong các hình thức được quy định là suy niệm Kinh Lạy Cha trong ít nhất 30 phút hoặc tham dự một ngày tĩnh tâm có nội dung suy niệm về Thánh Giuse.
Điều này cho thấy năm đặc biệt không chỉ nhằm gia tăng số lượng các hoạt động bên ngoài. Việc dành thời gian suy niệm giúp tín hữu xem xét lại mối tương quan với Thiên Chúa, gia đình và cộng đồng.
Thực hiện việc thương xót
Tín hữu thực hiện một việc thương xót về thể lý hoặc thiêng liêng theo gương Thánh Giuse cũng thuộc những trường hợp được sắc lệnh đề cập.
Các việc thương xót có thể bao gồm hỗ trợ người thiếu thốn, thăm hỏi người bệnh, an ủi người đau buồn, hướng dẫn người chưa hiểu biết hoặc tha thứ cho người xúc phạm. Giá trị nằm ở hành động cụ thể nhằm nâng đỡ con người, không chỉ ở lời tuyên xưng.
Đọc kinh Mân Côi trong gia đình
Sắc lệnh dành sự quan tâm đặc biệt cho gia đình và các đôi đính hôn bằng việc đề cập đến việc đọc kinh Mân Côi cùng nhau.
Trong bối cảnh nhiều gia đình bị chia cắt bởi áp lực công việc và đời sống kỹ thuật số, việc dành một khoảng thời gian chung có thể giúp các thành viên lắng nghe, cầu nguyện và nhận thức rõ hơn trách nhiệm đối với nhau.
Cầu nguyện cho người lao động
Tín hữu có thể phó thác công việc dưới sự bảo trợ của Thánh Giuse và cầu nguyện cho người đang tìm việc, cũng như cho phẩm giá lao động.
Nội dung này phản ánh rõ chiều kích xã hội của Năm Thánh Giuse. Cầu nguyện cho người thất nghiệp cần được đặt bên cạnh các hành động thiết thực như tạo cơ hội việc làm, bảo vệ quyền lợi người lao động và xây dựng môi trường làm việc công bằng.
Cầu nguyện cho người bị bách hại
Sắc lệnh cũng đề cập đến việc đọc kinh kính Thánh Giuse để cầu nguyện cho Giáo hội và các Kitô hữu đang chịu bách hại.
Đây là cách nối lòng sùng kính Thánh Giuse với trách nhiệm quan tâm đến những cộng đồng đang phải đối diện với chiến tranh, kỳ thị hoặc hạn chế tự do tôn giáo.
Trường hợp người già và người bệnh
Do Năm Thánh Giuse diễn ra trong thời gian đại dịch, sắc lệnh có những hướng dẫn dành cho người cao tuổi, người bệnh, người hấp hối và những người không thể rời khỏi nhà vì lý do chính đáng.
Quy định này thể hiện một sự thích ứng mục vụ trước hoàn cảnh thực tế. Người không thể đến nhà thờ không bị xem là đứng ngoài đời sống của cộng đồng, nhưng được khuyến khích cầu nguyện tại nơi mình đang ở và dâng những khó khăn của bản thân.
Cần lưu ý rằng những quy định đặc biệt nói trên gắn với thời hạn của Năm Thánh Giuse và đã kết thúc ngày 8 tháng 12 năm 2021. Khi tìm hiểu các quy định về ân xá ở thời điểm khác, tín hữu cần căn cứ vào văn kiện đang có hiệu lực và hướng dẫn của Giáo hội địa phương.
Những ngày đặc biệt kính Thánh Giuse trong năm này
Tòa Ân giải Tối cao đặc biệt nhắc đến một số thời điểm có liên hệ với lòng sùng kính Thánh Giuse, gồm ngày 19 tháng 3, ngày 1 tháng 5, lễ Thánh Gia, ngày 19 hằng tháng và các ngày thứ Tư theo truyền thống Latinh.
Ngày 19 tháng 3
Ngày 19 tháng 3 là lễ trọng kính Thánh Giuse, bạn trăm năm của Đức Trinh Nữ Maria. Đây là ngày lễ quan trọng nhất dành cho Thánh Giuse trong lịch phụng vụ Công giáo Latinh.
Trong Năm đặc biệt, ngày lễ này tạo cơ hội để các cộng đoàn suy niệm về vai trò của ngài trong Thánh Gia, về tình phụ tử và trách nhiệm bảo vệ gia đình.
Ngày 1 tháng 5
Ngày 1 tháng 5 là lễ Thánh Giuse Thợ. Lễ này được Đức Giáo hoàng Piô XII thiết lập năm 1955, nhấn mạnh phẩm giá của lao động và vai trò của người lao động trong xã hội.
Việc đặt lễ Thánh Giuse Thợ vào Ngày Quốc tế Lao động cho thấy mong muốn kết nối đời sống đức tin với các vấn đề xã hội. Lao động không chỉ được nhìn như nghĩa vụ kinh tế, mà còn là một phần của phẩm giá và khả năng đóng góp của con người.
Ngày 19 hằng tháng và các ngày thứ Tư
Theo truyền thống đạo đức Công giáo Latinh, ngày thứ Tư thường được dành để tưởng nhớ Thánh Giuse. Trong năm đặc biệt, sắc lệnh cũng nhắc đến ngày 19 hằng tháng như những dịp thích hợp để đọc kinh và thực hiện việc đạo đức kính ngài.
Đây là thực hành tự nguyện, không phải quy định buộc mọi tín hữu phải tuân giữ. Ý nghĩa chính là tạo nhịp đều đặn để suy niệm và thực hành các nhân đức được liên hệ với Thánh Giuse.
Năm Thánh Giuse có ý nghĩa gì đối với gia đình?
Đề cao trách nhiệm hơn quyền lực
Thánh Giuse được trình bày như người đứng đầu gia đình nhưng không sử dụng vai trò ấy để thống trị. Ngài bảo vệ bằng sự phục vụ và đưa ra quyết định vì lợi ích của Đức Maria và Chúa Giêsu.
Điều này gợi một cách hiểu về quyền bính trong gia đình: quyền hạn cần đi cùng trách nhiệm, sự lắng nghe và khả năng hy sinh. Người có vai trò lớn hơn không vì thế được phép xúc phạm hoặc kiểm soát người khác.
Khuyến khích sự hiện diện của người cha
Trong nhiều gia đình, việc bảo đảm kinh tế thường được xem là trách nhiệm chính của người cha. Tuy nhiên, hình ảnh Thánh Giuse còn nhấn mạnh sự hiện diện, chăm sóc và đồng hành.
Một người cha có trách nhiệm không chỉ cung cấp vật chất mà còn dành thời gian lắng nghe, giáo dục và tạo cảm giác an toàn cho con cái. Sự hiện diện ấy không thể được thay thế hoàn toàn bằng tiền bạc hoặc các mệnh lệnh.
Tôn trọng công việc chăm sóc âm thầm
Năm đặc biệt giúp cộng đồng chú ý hơn đến những công việc ít được nhìn thấy: chăm con, chăm người già, làm việc nhà, nuôi dưỡng đời sống tinh thần và giữ sự gắn kết giữa các thành viên.
Những công việc này thường không tạo ra thu nhập trực tiếp nhưng có giá trị lớn đối với sự ổn định của gia đình. Hình ảnh Thánh Giuse âm thầm phục vụ giúp nhắc lại rằng giá trị của một người không chỉ được đo bằng danh tiếng hay thành tích bên ngoài.
Ý nghĩa của Năm Thánh Giuse đối với người lao động
Thánh Giuse được xem là biểu tượng của người lao động sống bằng công việc chân chính. Vì vậy, năm đặc biệt không chỉ có ý nghĩa trong phạm vi gia đình hoặc nhà thờ mà còn gợi suy nghĩ về các vấn đề nghề nghiệp.
Trước hết, lao động cần được nhìn nhận như một phần của phẩm giá con người. Công việc giúp con người tự nuôi sống bản thân, chăm sóc gia đình, phát triển năng lực và đóng góp cho cộng đồng.
Tuy nhiên, đề cao lao động không có nghĩa cổ vũ làm việc đến kiệt sức. Phẩm giá lao động đòi hỏi điều kiện an toàn, thời gian nghỉ ngơi hợp lý, thu nhập công bằng và sự tôn trọng con người.
Tinh thần Thánh Giuse cũng nhắc người sử dụng lao động không nên coi người làm việc chỉ như công cụ tạo ra lợi nhuận. Đồng thời, người lao động được mời gọi thực hiện công việc với sự trung thực, trách nhiệm và tôn trọng lợi ích chung.
Có thể học gì từ Năm Thánh Giuse sau khi năm này kết thúc?
Sống trách nhiệm trong những việc nhỏ
Thánh Giuse không được Tin Mừng ghi lại với những bài diễn thuyết dài. Hình ảnh của ngài chủ yếu hiện ra qua hành động. Điều đó gợi rằng giá trị tinh thần có thể được xây dựng từ những việc nhỏ nhưng được thực hiện bền bỉ.
Chăm sóc gia đình, giữ lời hứa, hoàn thành công việc, giúp đỡ người khó khăn và biết nhận lỗi đều có thể là những biểu hiện cụ thể của đời sống trách nhiệm.
Biết lắng nghe trước khi hành động
Thánh Giuse thường được liên hệ với sự thinh lặng. Tuy nhiên, thinh lặng ở đây không phải là né tránh đối thoại hoặc che giấu vấn đề. Đó là khoảng lặng cần thiết để lắng nghe, suy xét và hành động đúng lúc.
Trong đời sống hiện đại, con người dễ phản ứng ngay trước những thông tin chưa được kiểm chứng. Tinh thần lắng nghe có thể giúp hạn chế định kiến, xung đột và những quyết định nóng vội.
Bảo vệ người yếu thế
Thánh Giuse bảo vệ một người mẹ và trẻ nhỏ trong hoàn cảnh nguy hiểm. Vì thế, lòng sùng kính ngài sẽ trở nên thiếu ý nghĩa nếu không đi cùng sự quan tâm đến trẻ em, người nghèo, người bệnh, người di cư và người không có khả năng tự bảo vệ.
Việc bảo vệ cần được thực hiện bằng các hành động phù hợp: phòng ngừa bạo lực, tôn trọng phẩm giá, hỗ trợ người gặp khó khăn và tìm đến cơ quan chuyên môn khi có nguy cơ đối với sức khỏe hoặc an toàn.
Can đảm đối diện với thực tế
Tinh thần “can đảm sáng tạo” không khuyến khích con người phủ nhận khó khăn bằng những lời lạc quan thiếu căn cứ. Trái lại, nó mời gọi nhìn rõ vấn đề và tìm cách giải quyết bằng những nguồn lực đang có.
Trong một gia đình, điều này có thể là cùng nhau điều chỉnh chi tiêu khi thu nhập giảm, tìm sự tư vấn khi mối quan hệ căng thẳng hoặc tìm hỗ trợ y tế khi có dấu hiệu bệnh tật. Cầu nguyện không thay thế cho trách nhiệm thực tế, nhưng có thể nâng đỡ tinh thần để con người hành động sáng suốt hơn.
Một số nhầm lẫn thường gặp về Năm Thánh Giuse
Nhầm rằng năm này bắt đầu ngày 1/1/2021
Do phần lớn thời gian diễn ra trong năm 2021, một số người gọi đây là “Năm Thánh Giuse 2021” và hiểu rằng năm bắt đầu ngày 1 tháng 1. Cách hiểu này không chính xác.
Ngày bắt đầu chính thức là 8 tháng 12 năm 2020, không phải ngày đầu năm dương lịch.
Nhầm rằng năm kết thúc ngày 31/12/2021
Năm đặc biệt kết thúc ngày 8 tháng 12 năm 2021. Vì vậy, thời gian từ ngày 9 đến ngày 31 tháng 12 năm 2021 không còn thuộc thời hạn được ấn định trong sắc lệnh.
Nhầm rằng năm bắt đầu vào lễ Thánh Giuse 19/3
Ngày 19 tháng 3 là lễ trọng kính Thánh Giuse, nhưng không phải ngày khai mở năm đặc biệt. Năm đã bắt đầu trước đó hơn ba tháng, vào ngày 8 tháng 12 năm 2020.
Nhầm rằng mọi hình thức cầu nguyện đều tự động đem lại ơn toàn xá
Sắc lệnh quy định những điều kiện và việc thực hành cụ thể. Trong cách hiểu Công giáo, việc lãnh nhận ơn toàn xá còn đòi hỏi thái độ hoán cải, đời sống bí tích và sự dứt bỏ tội lỗi.
Không nên trình bày ơn toàn xá như một phần thưởng tự động, càng không nên dùng khái niệm này để gây áp lực, quyên góp hoặc hứa hẹn những kết quả vật chất.
Nhầm rằng chỉ người mang tên Giuse mới tham dự
Năm đặc biệt được công bố cho toàn thể Giáo hội, không chỉ dành cho những người nhận Thánh Giuse làm bổn mạng. Mọi tín hữu đều được mời gọi tìm hiểu và noi theo các nhân đức của ngài.
Người mang thánh danh Giuse có thể cảm nhận một mối liên hệ riêng, nhưng điều đó không tạo ra đặc quyền vượt trên những tín hữu khác.
Năm Thánh Giuse và đời sống Công giáo Việt Nam
Thánh Giuse có vị trí gần gũi trong đời sống Công giáo Việt Nam. Nhiều giáo xứ, giáo họ, dòng tu, chủng viện và cá nhân nhận ngài làm bổn mạng. Tên thánh Giuse cũng là một trong những tên thánh nam phổ biến.
Hình ảnh người cha lao động âm thầm có nhiều điểm tương đồng với những giá trị được đề cao trong gia đình Việt Nam như sự cần cù, trách nhiệm, hy sinh và chăm lo cho con cái.
Tuy nhiên, việc tiếp nhận hình ảnh Thánh Giuse cũng cần tránh lý tưởng hóa sự im lặng theo hướng khuyến khích người cha không bày tỏ cảm xúc hoặc không đối thoại với gia đình. Sự thinh lặng của ngài nên được hiểu là biết lắng nghe và hành động đúng lúc, không phải thờ ơ hay xa cách.
Trong thời gian Năm Thánh Giuse, nhiều cộng đoàn đã tổ chức các giờ cầu nguyện, học hỏi Tông thư Patris Corde, cử hành lễ kính, thực hiện việc bác ái và suy niệm về đời sống gia đình. Những hoạt động ấy có ý nghĩa khi giúp cộng đồng sống trách nhiệm hơn, thay vì chỉ dừng lại ở hình thức bên ngoài.
Năm Thánh Giuse đã kết thúc thì còn có thể cầu nguyện với ngài không?
Các tín hữu Công giáo vẫn có thể tiếp tục cầu nguyện và bày tỏ lòng tôn kính Thánh Giuse sau ngày 8 tháng 12 năm 2021. Điều kết thúc là thời gian cử hành đặc biệt và các quy định được ban riêng cho năm ấy, không phải toàn bộ lòng sùng kính đối với ngài.
Lễ trọng Thánh Giuse ngày 19 tháng 3, lễ Thánh Giuse Thợ ngày 1 tháng 5 cùng các thực hành cầu nguyện được Giáo hội công nhận vẫn tiếp tục được duy trì.
Sau khi năm đặc biệt kết thúc, Đức Giáo hoàng Phanxicô vẫn tiếp tục dành các bài giáo lý cho Thánh Giuse. Vatican News xác nhận sự quan tâm và việc suy tư về ngài tiếp tục sau ngày 8 tháng 12 năm 2021.
Điều này cho thấy một năm đặc biệt có thể kết thúc về thời gian nhưng những giá trị được nhấn mạnh trong năm ấy vẫn có thể tiếp tục ảnh hưởng đến đời sống tín hữu.
Kết luận
Năm Thánh Giuse, tên gọi quen thuộc của Năm đặc biệt về Thánh Giuse, bắt đầu ngày 8 tháng 12 năm 2020 và kết thúc ngày 8 tháng 12 năm 2021. Năm này được Đức Giáo hoàng Phanxicô công bố nhân dịp kỷ niệm 150 năm Thánh Giuse được Đức Giáo hoàng Piô IX tôn phong làm Đấng Bảo trợ Giáo hội hoàn vũ.
Dấu mốc ngày tháng giúp xác định chính xác sự kiện, nhưng giá trị cốt lõi của Năm Thánh Giuse nằm ở lời mời gọi nhìn lại trách nhiệm của con người đối với gia đình, công việc và cộng đồng. Hình ảnh Thánh Giuse gợi lên một kiểu mẫu phụ tử không thống trị, một người lao động sống có phẩm giá và một người bảo vệ biết hành động trong thinh lặng.
Dù năm đặc biệt đã khép lại, những giá trị về sự trung thành, lòng dịu dàng, khả năng đón nhận, tinh thần lao động và sự can đảm trước khó khăn vẫn còn ý nghĩa đối với đời sống hiện nay. Việc tôn kính Thánh Giuse vì thế không nên chỉ dừng ở lời kinh hay nghi lễ, mà cần được thể hiện qua trách nhiệm, lòng nhân ái và sự chăm sóc cụ thể dành cho những người đang được trao phó cho mỗi người.
