Năm Thánh Giuse bắt đầu ngày 8/12/2020 và kết thúc ngày 8/12/2021. Tìm hiểu bối cảnh, ý nghĩa và nội dung chính của năm đặc biệt.
Năm Thánh Giuse là cách gọi quen thuộc của nhiều tín hữu Công giáo Việt Nam dành cho năm đặc biệt được Đức Giáo hoàng Phanxicô công bố để toàn thể Giáo hội hướng về Thánh Giuse. Theo các văn kiện chính thức của Tòa Thánh, thời gian này bắt đầu từ ngày 8 tháng 12 năm 2020 và kết thúc vào ngày 8 tháng 12 năm 2021, kéo dài trọn một năm.
Việc chọn ngày 8 tháng 12 không phải là một quyết định ngẫu nhiên. Ngày này vừa là Đại lễ Đức Maria Vô nhiễm nguyên tội trong lịch phụng vụ Công giáo, vừa đánh dấu đúng 150 năm kể từ khi Đức Giáo hoàng Piô IX công bố Thánh Giuse là Đấng Bảo trợ Giáo hội hoàn vũ vào ngày 8 tháng 12 năm 1870.
Năm đặc biệt về Thánh Giuse không chỉ nhằm tưởng nhớ một sự kiện lịch sử. Đây còn là lời mời gọi các tín hữu khám phá hình ảnh một người cha âm thầm, người lao động có trách nhiệm và người bảo vệ gia đình. Qua đó, hình tượng Thánh Giuse được đặt trong mối liên hệ với những vấn đề gần gũi của đời sống hiện đại như tình phụ tử, phẩm giá lao động, trách nhiệm gia đình, sự đón nhận người yếu thế và lòng can đảm trong nghịch cảnh.
Năm Thánh Giuse bắt đầu và kết thúc vào ngày nào?
Câu trả lời cụ thể là:
| Nội dung | Thời điểm |
|---|---|
| Ngày bắt đầu | 8/12/2020 |
| Ngày kết thúc | 8/12/2021 |
| Thời gian kéo dài | Trọn một năm |
| Dịp công bố | Kỷ niệm 150 năm Thánh Giuse được tôn phong làm Đấng Bảo trợ Giáo hội hoàn vũ |
| Văn kiện gắn với sự kiện | Tông thư Patris Corde |
Năm đặc biệt được công bố và có hiệu lực ngay trong ngày 8 tháng 12 năm 2020. Sắc lệnh của Tòa Ân giải Tối cao xác định thời gian cử hành kéo dài từ ngày công bố cho đến ngày 8 tháng 12 năm 2021. Vatican News sau đó cũng xác nhận năm dành riêng cho Thánh Giuse đã kết thúc vào ngày 8 tháng 12 năm 2021.
Như vậy, Năm Thánh Giuse đã kết thúc, không phải là một năm phụng vụ đang tiếp tục cho đến hiện nay. Tuy nhiên, việc thời gian cử hành chính thức khép lại không có nghĩa lòng sùng kính Thánh Giuse chấm dứt. Các tín hữu vẫn có thể cầu nguyện, suy niệm và học hỏi những nhân đức của ngài trong đời sống thường ngày.
Vì sao Năm Thánh Giuse bắt đầu ngày 8/12/2020?
Kỷ niệm sắc lệnh ban hành năm 1870
Ngày 8 tháng 12 năm 1870, Đức Giáo hoàng Piô IX ban hành sắc lệnh Quemadmodum Deus, công bố Thánh Giuse là Đấng Bảo trợ Giáo hội Công giáo. Đến ngày 8 tháng 12 năm 2020, sự kiện này vừa tròn 150 năm. Đức Giáo hoàng Phanxicô chọn đúng ngày kỷ niệm để mở đầu năm đặc biệt kính Thánh Giuse.
Bối cảnh năm 1870 là một giai đoạn nhiều biến động đối với Giáo hội Công giáo và xã hội châu Âu. Việc đặt Giáo hội dưới sự bảo trợ của Thánh Giuse thể hiện niềm tin vào vai trò che chở của người từng gìn giữ Chúa Giêsu và Đức Maria trong đời sống gia đình tại Nazareth.
Trong giáo lý và đời sống đạo Công giáo, Thánh Giuse không được nhìn nhận như một nhân vật quyền lực theo nghĩa thế tục. Ngài được tôn kính bởi sự trung thành, thinh lặng, trách nhiệm và khả năng bảo vệ những người được trao phó cho mình. Chính những phẩm chất ấy làm cho ngài trở thành biểu tượng phù hợp với một cộng đồng đang trải qua thử thách.
Ngày Đại lễ Đức Maria Vô nhiễm nguyên tội
Ngày 8 tháng 12 hằng năm là Đại lễ Đức Maria Vô nhiễm nguyên tội trong lịch phụng vụ Công giáo. Tông thư Patris Corde cũng được ghi rõ là ban hành tại Rôma vào ngày lễ này năm 2020.
Việc mở đầu năm kính Thánh Giuse trong một ngày lễ trọng kính Đức Maria cho thấy mối liên hệ giữa các thành viên của Thánh Gia. Trong cách nhìn Công giáo, không thể tách rời vai trò của Thánh Giuse khỏi Đức Maria và Chúa Giêsu. Ngài là bạn trăm năm của Đức Maria, là người cha hợp pháp của Chúa Giêsu và là người chăm sóc gia đình Nazareth.
Ngày mở đầu vì thế vừa có ý nghĩa lịch sử, vừa mang ý nghĩa phụng vụ và gia đình. Năm đặc biệt mời gọi tôn kính riêng Thánh Giuse và hướng các tín hữu đến đời sống hiệp thông, phục vụ và trách nhiệm trong gia đình.
Công bố Tông thư Patris Corde
Cùng ngày 8 tháng 12 năm 2020, Đức Giáo hoàng Phanxicô ban hành Tông thư Patris Corde, thường được dịch là “Với trái tim của người cha” hoặc “Trái tim của người cha”. Mục tiêu được trình bày trong văn kiện là giúp các tín hữu gia tăng lòng yêu mến Thánh Giuse, cầu xin sự chuyển cầu của ngài và noi theo các nhân đức của ngài.
Tông thư không xây dựng hình ảnh Thánh Giuse như một nhân vật xa cách đời sống con người. Trái lại, ngài được giới thiệu như một người cha gần gũi, từng đối diện với những hoàn cảnh khó khăn cụ thể: sự bất định, nguy hiểm, di cư, lao động vất vả và trách nhiệm nuôi dưỡng gia đình.
Bảy phương diện nổi bật được trình bày gồm người cha được yêu mến, người cha dịu dàng, người cha vâng phục, người cha biết đón nhận, người cha có lòng can đảm sáng tạo, người cha lao động và người cha sống như bóng mát che chở.
Những cách gọi ấy không phải là các tước hiệu nhằm thần bí hóa Thánh Giuse. Chúng diễn tả những phẩm chất được rút ra từ vai trò của ngài trong trình thuật Tin Mừng và từ truyền thống suy tư của Giáo hội.
Vì sao Năm Thánh Giuse kết thúc ngày 8/12/2021?
Hoàn thành thời gian một năm
Sắc lệnh của Tòa Ân giải Tối cao quy định năm đặc biệt kéo dài từ ngày 8 tháng 12 năm 2020 đến ngày 8 tháng 12 năm 2021. Việc chọn cùng một ngày trong hai năm liên tiếp giúp thời gian cử hành có tính trọn vẹn và gắn chặt với dấu mốc lịch sử năm 1870.
Ngày kết thúc không được tính theo ngày 31 tháng 12 của năm dương lịch, cũng không trùng với lễ Thánh Giuse ngày 19 tháng 3. Vì vậy, nói “Năm Thánh Giuse là năm 2021” chỉ đúng một phần. Trên thực tế, năm này bắt đầu từ cuối năm 2020 và kéo dài đến cuối năm 2021.
Cách ghi chính xác nhất là “Năm đặc biệt về Thánh Giuse, từ ngày 8/12/2020 đến ngày 8/12/2021”. Cách ghi này tránh nhầm lẫn và phản ánh đúng thời gian được quy định trong sắc lệnh.
Ngày kết thúc trở lại với ý nghĩa của ngày khai mở
Ngày 8 tháng 12 năm 2021 vừa khép lại thời gian một năm, vừa đưa cộng đồng Công giáo trở lại với Đại lễ Đức Maria Vô nhiễm nguyên tội. Điều này tạo nên một vòng tròn biểu tượng: năm kính Thánh Giuse bắt đầu và kết thúc trong ngày lễ kính người bạn trăm năm của ngài.
Sự sắp xếp ấy cũng giúp nhấn mạnh rằng lòng tôn kính Thánh Giuse trong Công giáo luôn được đặt trong mối liên hệ với mầu nhiệm Chúa Kitô và Thánh Gia, chứ không phải một thực hành tách biệt.
Sau ngày 8 tháng 12 năm 2021, các chương trình, ân huệ và quy định đặc biệt gắn trực tiếp với sắc lệnh của năm kính Thánh Giuse hết thời hạn theo văn kiện. Tuy nhiên, các lễ kính Thánh Giuse và những hình thức đạo đức đã được Giáo hội công nhận vẫn tiếp tục trong đời sống Công giáo.
Bối cảnh ra đời của Năm đặc biệt về Thánh Giuse
Thế giới giữa đại dịch Covid-19
Tông thư Patris Corde được viết trong bối cảnh đại dịch Covid-19 gây ra những tổn thất nghiêm trọng trên toàn thế giới. Đức Giáo hoàng Phanxicô nhắc đến vai trò của những con người bình thường, ít được chú ý nhưng âm thầm phục vụ cộng đồng, chăm sóc người bệnh, duy trì các công việc thiết yếu và nâng đỡ người khác trong khó khăn.
Hình ảnh Thánh Giuse được đặt bên cạnh những con người âm thầm ấy. Theo cách diễn giải của văn kiện, ngài không nổi bật bằng những bài diễn thuyết hay hành động phô trương. Vai trò của ngài được thể hiện qua việc hiện diện, bảo vệ, lao động và đưa ra những quyết định cần thiết cho sự an toàn của gia đình.
Trong hoàn cảnh nhiều gia đình phải đối mặt với bệnh tật, mất việc, cách ly và bất ổn tâm lý, việc nhấn mạnh đến một người cha biết chăm sóc và chịu trách nhiệm có ý nghĩa mục vụ rõ rệt.
Khủng hoảng về trách nhiệm và tình phụ tử
Một trong những chủ đề trung tâm của Patris Corde là tình phụ tử. Đức Giáo hoàng Phanxicô trình bày Thánh Giuse như một người cha không chiếm hữu, không đặt mình ở trung tâm và không biến quyền bính thành sự áp đặt.
Theo tinh thần ấy, làm cha không chỉ là quan hệ sinh học. Tình phụ tử còn được thể hiện qua việc nhận trách nhiệm, giáo dục, bảo vệ, tạo điều kiện cho người con trưởng thành và biết lùi lại khi cần thiết.
Cách nhìn này có thể mở rộng đến nhiều mối quan hệ trong xã hội. Người làm công tác giáo dục, người chăm sóc trẻ em, người hướng dẫn cộng đồng hay người nâng đỡ những người yếu thế đều có thể thể hiện một hình thức trách nhiệm mang tính phụ tử.
Những khó khăn của người lao động và gia đình
Thánh Giuse được truyền thống Công giáo nhìn nhận là một người thợ, thường được gắn với nghề mộc. Trong Patris Corde, lao động được trình bày như phương tiện kiếm sống và gắn với phẩm giá con người, trách nhiệm nuôi dưỡng gia đình và sự tham gia vào đời sống xã hội.
Năm kính Thánh Giuse vì thế mang một chiều kích xã hội đáng chú ý. Việc cầu nguyện không tách rời khỏi mối quan tâm đối với người thất nghiệp, người lao động thiếu điều kiện an toàn, gia đình gặp khó khăn tài chính và những người không được hưởng thành quả công bằng từ công việc của mình.
Điều này giúp tránh cách hiểu rằng lòng sùng kính chỉ bao gồm đọc kinh hoặc tham dự nghi lễ. Theo tinh thần của năm đặc biệt, lòng tôn kính còn được thể hiện qua hành động bác ái, sự công bằng và thái độ tôn trọng phẩm giá lao động.
Năm Thánh Giuse có ý nghĩa gì đối với gia đình?
Đề cao trách nhiệm hơn quyền lực
Thánh Giuse được trình bày như người đứng đầu gia đình nhưng không sử dụng vai trò ấy để thống trị. Ngài bảo vệ bằng sự phục vụ và đưa ra quyết định vì lợi ích của Đức Maria và Chúa Giêsu.
Điều này gợi một cách hiểu về quyền bính trong gia đình: quyền hạn cần đi cùng trách nhiệm, sự lắng nghe và khả năng hy sinh. Người có vai trò lớn hơn không vì thế được phép xúc phạm hoặc kiểm soát người khác.
Khuyến khích sự hiện diện của người cha
Trong nhiều gia đình, việc bảo đảm kinh tế thường được xem là trách nhiệm chính của người cha. Tuy nhiên, hình ảnh Thánh Giuse còn nhấn mạnh sự hiện diện, chăm sóc và đồng hành.
Một người cha có trách nhiệm cung cấp vật chất và dành thời gian lắng nghe, giáo dục và tạo cảm giác an toàn cho con cái. Sự hiện diện ấy không thể được thay thế hoàn toàn bằng tiền bạc hoặc các mệnh lệnh.
Tôn trọng công việc chăm sóc âm thầm
Năm đặc biệt giúp cộng đồng chú ý hơn đến những công việc ít được nhìn thấy: chăm con, chăm người già, làm việc nhà, nuôi dưỡng đời sống tinh thần và giữ sự gắn kết giữa các thành viên.
Những công việc này thường không tạo ra thu nhập trực tiếp nhưng có giá trị lớn đối với sự ổn định của gia đình. Hình ảnh Thánh Giuse âm thầm phục vụ giúp nhắc lại rằng giá trị của một người không thể chỉ đo bằng danh tiếng hay thành tích bên ngoài.
