Đại lễ 18/5 âm lịch tưởng niệm ngày khai sáng Phật giáo Hòa Hảo, nhìn lại 83 năm hành đạo và phụng sự cộng đồng.
Ngày 18 tháng 5 âm lịch hằng năm là một thời điểm đặc biệt trong đời sống tôn giáo của đông đảo tín đồ Phật giáo Hòa Hảo. Đây là ngày tưởng niệm sự kiện ông Huỳnh Phú Sổ, được tín đồ tôn xưng là Đức Huỳnh Giáo chủ, khai sáng đạo Phật giáo Hòa Hảo tại làng Hòa Hảo vào năm Kỷ Mão 1939.
Năm Nhâm Dần 2022, ngày lễ này đánh dấu tròn 83 năm hình thành và phát triển của một tôn giáo nội sinh ra đời ở vùng Tây Nam Bộ. Đại lễ được tổ chức vào ngày 16/6/2022, nhằm ngày 18/5 âm lịch, với trung tâm là An Hòa Tự tại vùng đất Phú Mỹ, Phú Tân, An Giang. Nhiều hoạt động tưởng niệm cũng được tổ chức tại các địa phương có đông tín đồ Phật giáo Hòa Hảo sinh sống.
Đại lễ không chỉ là dịp để tín đồ tưởng nhớ ngày khai đạo và công lao của người sáng lập. Đây còn là thời điểm nhìn lại quá trình một cộng đồng tôn giáo đã duy trì đời sống đức tin, thực hành giáo lý “Học Phật, tu Nhân”, vun đắp đạo đức gia đình và tham gia nhiều hoạt động phụng sự xã hội.
Bài viết tập trung tìm hiểu Ngày khai sáng đạo Phật giáo Hòa Hảo 18/5 âm lịch, bối cảnh hình thành tôn giáo, ý nghĩa của đại lễ và mốc kỷ niệm 83 năm năm 2022 như một tư liệu lịch sử cụ thể.
Ngày khai sáng đạo Phật giáo Hòa Hảo 18/5 âm lịch
Phật giáo Hòa Hảo được khai sáng vào ngày 18 tháng 5 năm Kỷ Mão, tức năm 1939, tại làng Hòa Hảo thuộc vùng Châu Đốc trước đây. Địa bàn này về sau thuộc thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân, tỉnh An Giang và hiện nằm trong xã Phú Tân, tỉnh An Giang sau khi đơn vị hành chính được sắp xếp lại.
Từ năm 1939 đến năm 2022 là 83 năm. Vì vậy, Đại lễ 18/5 năm Nhâm Dần được gọi là Đại lễ kỷ niệm 83 năm Ngày Đức Huỳnh Giáo chủ khai sáng đạo Phật giáo Hòa Hảo.
Cần phân biệt mốc kỷ niệm lịch sử với thời điểm hiện tại. “Kỷ niệm 83 năm” là cách gọi gắn với Đại lễ năm 2022, không phải số năm được sử dụng cố định cho mọi năm. Chẳng hạn, Đại lễ năm 2024 đánh dấu 85 năm, năm 2025 là 86 năm và năm 2026 là 87 năm kể từ ngày khai đạo.
Ngày 18/5 âm lịch được Phật giáo Hòa Hảo xác định là ngày lễ trọng nhất trong năm. Do sử dụng âm lịch nên ngày tương ứng trên lịch dương thay đổi theo từng năm. Muốn biết thời gian tổ chức của một năm cụ thể, người tham dự cần đối chiếu lịch âm dương và theo dõi thông báo chính thức của Giáo hội hoặc cơ quan chức năng tại địa phương.
Đại lễ kỷ niệm 83 năm diễn ra sau một giai đoạn đời sống xã hội chịu nhiều ảnh hưởng của dịch bệnh. Bởi vậy, việc đông đảo tín đồ trở lại các không gian tôn giáo để dự lễ, gặp gỡ đồng đạo và cùng nhìn lại hành trình của Giáo hội mang ý nghĩa đặc biệt đối với cộng đồng Phật giáo Hòa Hảo.
Phật giáo Hòa Hảo ra đời trong bối cảnh nào?
Vùng đất Nam Bộ đầu thế kỷ XX
Phật giáo Hòa Hảo ra đời tại Tây Nam Bộ trong nửa đầu thế kỷ XX, khi xã hội Việt Nam trải qua nhiều biến động về chính trị, kinh tế và đời sống dân cư. Đối với người nông dân ở đồng bằng sông Cửu Long, những biến động ấy tác động trực tiếp đến sinh kế, trật tự làng xã và tâm lý cộng đồng.
Vùng đất Nam Bộ vốn có đời sống tín ngưỡng đa dạng. Trong quá trình khai phá và định cư, cư dân mang theo tục thờ tổ tiên, tín ngưỡng dân gian, truyền thống Phật giáo, Nho giáo, Đạo giáo cùng nhiều hình thức tu hành mang sắc thái địa phương.
Từ thế kỷ XIX, vùng Thất Sơn và khu vực An Giang đã xuất hiện những dòng tư tưởng tôn giáo như Bửu Sơn Kỳ Hương và Tứ Ân Hiếu Nghĩa. Các truyền thống này nhấn mạnh việc tu dưỡng tại gia, báo đáp các ân nghĩa lớn, giúp đỡ cộng đồng và giữ gìn đạo đức trong đời sống hằng ngày.
Phật giáo Hòa Hảo ra đời trong môi trường văn hóa ấy nhưng hình thành hệ thống giáo lý, kinh giảng, tổ chức và phương thức hành đạo riêng. Vì thế, khi tìm hiểu nguồn gốc của đạo, cần nhận diện những mối liên hệ về bối cảnh văn hóa nhưng không nên xem Phật giáo Hòa Hảo chỉ là sự tiếp nối hoàn toàn của một tổ chức tôn giáo có trước.
Sự kiện ngày 18/5 năm Kỷ Mão
Theo lịch sử của Phật giáo Hòa Hảo, ngày 18/5 năm Kỷ Mão 1939, ông Huỳnh Phú Sổ bắt đầu công khai truyền giảng tại quê nhà. Sự kiện này được cộng đồng tín đồ xem là thời điểm khai sáng đạo Phật giáo Hòa Hảo.
Tên gọi “Hòa Hảo” trước hết gắn với địa danh làng Hòa Hảo, nơi người sáng lập sinh trưởng và bắt đầu truyền đạo. Trong cách lý giải của tín đồ, hai chữ này còn được liên hệ với tinh thần hòa hợp, hướng thiện và xây dựng đời sống tốt đẹp.
Vì sao ngày 18/5 âm lịch có ý nghĩa đặc biệt?
Ngày 18/5 âm lịch không phải ngày đản sinh của Đức Huỳnh Giáo chủ mà là ngày kỷ niệm sự kiện khai đạo. Hai ngày lễ này mang nội dung khác nhau.
Ngày đản sinh của Đức Huỳnh Giáo chủ được tưởng niệm vào ngày 25/11 âm lịch. Trong khi đó, ngày 18/5 âm lịch nhắc lại thời điểm ông bắt đầu công cuộc truyền giảng và hình thành cộng đồng Phật giáo Hòa Hảo.
Đối với tín đồ, kỷ niệm ngày khai đạo là dịp hướng về nguồn gốc của truyền thống tôn giáo mình đang thực hành. Việc tưởng niệm dừng ở sự tri ân đối với người sáng lập và gắn với yêu cầu tự nhìn lại cách sống và việc tu học của mỗi người.
Các nội dung thường được nhấn mạnh trong dịp này gồm:
- Giữ gìn giáo lý và đường hướng hành đạo của Phật giáo Hòa Hảo.
- Tu dưỡng phẩm hạnh trong gia đình và ngoài xã hội.
- Báo đáp những ân nghĩa căn bản đối với cha mẹ, đất nước, Tam bảo, đồng bào và nhân loại.
- Đoàn kết trong cộng đồng và tôn trọng người thuộc các tôn giáo khác.
- Tích cực tham gia hoạt động nhân đạo, từ thiện và an sinh xã hội.
- Sống tiết kiệm, chân thật, tránh phô trương và thực hành đức tin bằng hành động thiết thực.
Do đó, ngày 18/5 âm lịch vừa có ý nghĩa tôn giáo, vừa mang giá trị giáo dục đạo đức và gắn kết cộng đồng. Đại lễ là biểu hiện tập trung của đời sống đạo nhưng tinh thần của ngày lễ được kỳ vọng tiếp tục hiện diện trong cách ứng xử của tín đồ suốt cả năm.
Đại lễ kỷ niệm 83 năm tại An Hòa Tự năm 2022
Không gian tổ chức đại lễ
Sáng ngày 16/6/2022, nhằm ngày 18/5 năm Nhâm Dần, Ban Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Hòa Hảo tổ chức Đại lễ kỷ niệm 83 năm Ngày khai sáng đạo tại An Hòa Tự.
Theo địa danh được sử dụng tại thời điểm diễn ra sự kiện, An Hòa Tự thuộc thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân, tỉnh An Giang. Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, địa điểm này hiện thuộc xã Phú Tân, tỉnh An Giang.
An Hòa Tự là một trong những không gian tôn giáo quan trọng của Phật giáo Hòa Hảo, đồng thời là nơi đặt trụ sở Ban Trị sự Trung ương Giáo hội. Trong các ngày lễ lớn, nơi đây đón đông đảo chức việc, tín đồ và khách đến dự lễ.
Cùng với An Hòa Tự, Tổ đình Đức Huỳnh Giáo chủ cũng là địa điểm mà nhiều tín đồ hướng về khi trở lại vùng đất khai đạo. Tuy nhiên, An Hòa Tự và Tổ đình là hai không gian có chức năng khác nhau, không nên gọi thay thế cho nhau.
An Hòa Tự là cơ sở thờ tự và trung tâm sinh hoạt quan trọng của Giáo hội. Tổ đình gắn với gia đình, thân thế và ký ức về Đức Huỳnh Giáo chủ. Trong hành trình về Phú Tân dự Đại lễ 18/5, nhiều người thường đến cả hai nơi để tưởng niệm và bày tỏ lòng thành kính.
Thành phần tham dự
Đại lễ năm 2022 có sự hiện diện của đại diện cơ quan quản lý nhà nước về tôn giáo, lãnh đạo tỉnh An Giang, chính quyền và Mặt trận Tổ quốc địa phương, đại diện một số tổ chức tôn giáo cùng đông đảo chức việc, tín đồ Phật giáo Hòa Hảo.
Sự hiện diện của đại diện các cơ quan, đoàn thể và tôn giáo bạn cho thấy Đại lễ 18/5 không chỉ là sinh hoạt riêng trong phạm vi một cộng đồng tín đồ. Đây còn là dịp thể hiện sự giao tiếp, chia sẻ và tôn trọng giữa các cộng đồng tôn giáo trong đời sống xã hội.
Không khí ngày Đại lễ 18/5 trong cộng đồng tín đồ
Sự trang nghiêm và giản dị
Phật giáo Hòa Hảo đề cao sự thành tâm và giản dị trong thực hành tôn giáo. Vì vậy, không khí Đại lễ tuy đông người và trang trọng nhưng tinh thần chung không hướng đến việc phô trương lễ vật hay tổ chức những nghi thức cầu kỳ.
Tại các cơ sở thờ tự và gia đình tín đồ, việc chuẩn bị thường tập trung vào vệ sinh không gian, chỉnh trang bàn thờ, treo cờ đạo, đọc kinh giảng, tưởng niệm ngày khai đạo và nhắc lại những lời giáo huấn căn bản.
Tùy điều kiện của từng địa phương, chương trình có thể bao gồm lễ hành chính, diễn văn tưởng niệm, sinh hoạt giáo lý, hoạt động văn hóa và các chương trình từ thiện. Nội dung cụ thể không hoàn toàn giống nhau ở mọi nơi và có thể được điều chỉnh theo hướng dẫn của Giáo hội cũng như tình hình thực tế.
Đối với người dự lễ, cách thể hiện lòng thành không nằm ở số lượng lễ vật. Giá trị chính được đặt vào thái độ trang nghiêm, việc giữ trật tự, tôn trọng cộng đồng và ý thức thực hành lời dạy trong đời sống.
Tinh thần đón tiếp người về dự lễ
Một nét dễ nhận thấy trong các dịp lễ lớn ở vùng có đông tín đồ Phật giáo Hòa Hảo là tinh thần tương trợ người đi đường và người về dự lễ.
Nhiều gia đình, nhóm thiện nguyện và cơ sở phục vụ cộng đồng chuẩn bị nước uống, cơm chay hoặc những điều kiện hỗ trợ cần thiết. Hoạt động được thực hiện trên tinh thần tự nguyện, tùy khả năng và điều kiện của người tham gia.
Giáo lý “Học Phật, tu Nhân” được nhắc lại trong ngày khai đạo
“Học Phật, tu Nhân” là tôn chỉ quen thuộc của Phật giáo Hòa Hảo. Cách diễn đạt ngắn gọn nhưng bao hàm hai phương diện có quan hệ mật thiết với nhau.
“Học Phật” hướng đến việc tìm hiểu giáo lý, nhận thức về lòng từ bi, trí tuệ, nhân quả và con đường sửa đổi thân tâm. “Tu Nhân” nhấn mạnh việc hoàn thiện tư cách con người trong các mối quan hệ gia đình và xã hội.
Theo cách hiểu của Phật giáo Hòa Hảo, tu hành không thể tách rời đạo đức đời thường. Một người thành tâm lễ bái nhưng thiếu trách nhiệm với cha mẹ, sống bất hòa với gia đình hoặc gây tổn hại cho người khác thì chưa thể hiện đầy đủ ý nghĩa của việc tu tập.
Do đó, ngày kỷ niệm khai đạo cũng là lúc tín đồ được nhắc nhở về những việc rất gần gũi:
- Kính trọng và phụng dưỡng cha mẹ.
- Giữ sự hòa thuận trong gia đình.
- Làm ăn chân chính, không gian dối.
- Quan tâm đến người nghèo và người gặp hoạn nạn.
- Không vì khác biệt tín ngưỡng mà gây chia rẽ.
- Giữ lời nói có chừng mực và hành vi có trách nhiệm.
- Tôn trọng pháp luật và lợi ích chung của cộng đồng.
Những việc ấy không mang màu sắc huyền bí. Chúng thuộc về nền tảng đạo đức mà mỗi người có thể thực hành trong sinh hoạt hằng ngày.
Qua 83 năm, sức sống của Phật giáo Hòa Hảo không chỉ được đo bằng số lượng người tham dự đại lễ hay phạm vi phân bố của tín đồ. Điều quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa giáo lý thành những chuẩn mực ứng xử cụ thể trong gia đình, xóm làng và xã hội.
