Bí quyết giữ gìn hạnh phúc gia đình từ yêu thương, tôn trọng, sẻ chia, đối thoại và cùng vun đắp nếp nhà bền vững mỗi ngày.
Hạnh phúc gia đình được vun đắp qua những việc thường ngày, từ cách trò chuyện đến cách cùng nhau giải quyết bất đồng. Tuy nhiên, sự bình yên ấy không tự nhiên tồn tại mãi mãi chỉ vì các thành viên có quan hệ huyết thống hoặc đã cùng nhau bước vào hôn nhân. Hạnh phúc gia đình cần được tạo dựng bằng tình cảm chân thành, trách nhiệm, cách ứng xử có văn hóa và sự cố gắng bền bỉ của tất cả mọi người.
Trong đời sống hôm nay, gia đình phải đối diện với nhiều áp lực: công việc, tài chính, chăm sóc con cái, khác biệt thế hệ, khoảng cách địa lý, mạng xã hội và những thay đổi trong quan niệm sống. Nhiều người ở cùng một mái nhà nhưng ít có thời gian thực sự lắng nghe nhau. Những bất đồng nhỏ nếu không được tháo gỡ có thể tích tụ thành khoảng cách lớn.
Bởi vậy, bí quyết giữ gìn hạnh phúc gia đình không nằm ở một công thức duy nhất. Mỗi gia đình có hoàn cảnh, tính cách, điều kiện kinh tế và truyền thống riêng. Dù vậy, những giá trị như yêu thương, tôn trọng, bình đẳng, chung thủy, sẻ chia và trách nhiệm vẫn là nền tảng quan trọng để các thành viên có thể sống cùng nhau lâu dài.
Hạnh phúc gia đình nên được hiểu như thế nào?
Hạnh phúc gia đình không đồng nghĩa với việc mọi thành viên luôn vui vẻ, không bao giờ tranh luận hoặc không gặp khó khăn. Một gia đình bình thường vẫn có thể trải qua những lúc căng thẳng, thất vọng, bất đồng và mất mát. Điều quan trọng là các thành viên có cảm thấy được yêu thương, tôn trọng và an toàn hay không.
Trong một gia đình hạnh phúc, mỗi người được nhìn nhận như một cá nhân có suy nghĩ, cảm xúc và nhu cầu riêng. Cha mẹ không xem con cái là tài sản để tùy ý quyết định mọi việc. Vợ chồng không dùng tình yêu làm lý do để kiểm soát lẫn nhau. Người lớn tuổi được kính trọng nhưng cũng cần lắng nghe những thay đổi trong đời sống của thế hệ trẻ.
Hạnh phúc còn thể hiện qua khả năng cùng nhau giải quyết khó khăn. Khi một người gặp thất bại, ốm đau hoặc khủng hoảng, gia đình phán xét và tìm cách chia sẻ. Khi xảy ra mâu thuẫn, các bên cố gắng đối thoại thay vì làm tổn thương nhau bằng lời nói, sự im lặng kéo dài hoặc hành vi bạo lực.
Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định vợ chồng có nghĩa vụ thương yêu, chung thủy, tôn trọng, quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau và cùng chia sẻ công việc gia đình. Những quy định này cũng phản ánh các giá trị căn bản của một đời sống hôn nhân bình đẳng và có trách nhiệm.
Vì thế, một gia đình hạnh phúc không nhất thiết phải giàu có hoặc có cuộc sống luôn thuận lợi. Đó trước hết là nơi con người được đối xử tử tế, có thể nói lên suy nghĩ của mình và biết rằng khi khó khăn xảy đến, họ không phải chống chọi một mình.
Những giá trị lâu dài của gia đình Việt Nam
Trong văn hóa Việt Nam, gia đình là đơn vị chung sống, đồng thời là không gian truyền trao đạo lý, phong tục và ký ức giữa các thế hệ. Những quan niệm như kính trên nhường dưới, hiếu kính với cha mẹ, anh em hòa thuận, vợ chồng nghĩa tình và con cháu nhớ về tổ tiên đã góp phần hình thành nếp sống cộng đồng.
Bữa cơm gia đình, ngày giỗ, dịp Tết, lễ cưới, lễ mừng thọ hay việc thăm hỏi khi có người ốm đau đều mang ý nghĩa kết nối. Qua những sinh hoạt ấy, mỗi người nhận ra mình thuộc về một gia đình và có trách nhiệm với những người xung quanh.
Tuy nhiên, giữ gìn truyền thống không có nghĩa là bảo lưu mọi quan niệm cũ. Một số cách nghĩ như đàn ông có quyền quyết định tất cả, phụ nữ phải gánh toàn bộ việc nhà, con cái không được bày tỏ ý kiến hoặc người trẻ phải nhẫn nhịn mọi hành vi của người lớn không còn phù hợp với đời sống gia đình bình đẳng.
Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm 2030 xác định mục tiêu xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh; đồng thời đề cao việc kế thừa những giá trị tốt đẹp và tiếp thu có chọn lọc các giá trị mới.
Một nếp nhà bền vững vì thế cần dung hòa giữa truyền thống và hiện đại. Lòng hiếu thảo vẫn đáng quý nhưng không nên biến thành sự phục tùng mù quáng. Sự hy sinh có ý nghĩa khi xuất phát từ tình thương và tự nguyện, chứ không phải khi một người bị buộc phải từ bỏ mọi nhu cầu chính đáng của mình.
Yêu thương cần được thể hiện bằng hành động
Tình cảm là nền tảng của gia đình, nhưng tình cảm chỉ thực sự nuôi dưỡng mối quan hệ khi được thể hiện trong đời sống hằng ngày. Nhiều người yêu thương cha mẹ, vợ chồng hoặc con cái nhưng ít khi nói ra, hỏi han hoặc dành thời gian cho nhau.
Yêu thương không nhất thiết phải thể hiện bằng những món quà lớn. Đôi khi đó chỉ là một câu hỏi chân thành sau ngày làm việc mệt mỏi, một bữa cơm được chuẩn bị khi người kia đang bận, một lời động viên lúc con thất bại hoặc việc chủ động đưa cha mẹ đi khám sức khỏe.
Những hành động nhỏ được lặp lại đều đặn thường có giá trị lâu dài hơn những lời hứa lớn nhưng hiếm khi thực hiện. Cảm giác hạnh phúc trong gia đình được tạo nên từ nhiều khoảnh khắc bình thường: cùng ăn cơm, nhớ ngày quan trọng, chia sẻ việc nhà, đợi nhau về hoặc dành vài phút trò chuyện trước khi đi ngủ.
Một sai lầm phổ biến là cho rằng người thân phải tự hiểu tình cảm của mình. Trên thực tế, mỗi người có cách tiếp nhận yêu thương khác nhau. Có người cần được lắng nghe, có người trân trọng sự giúp đỡ, có người mong muốn được ghi nhận bằng lời nói. Tìm hiểu điều khiến người thân cảm thấy được quan tâm là bước quan trọng để tránh tình trạng “có yêu thương nhưng không cảm nhận được yêu thương”.
Chia sẻ công việc và trách nhiệm gia đình
Gia đình khó có thể hạnh phúc nếu một người phải gánh phần lớn việc nhà, chăm sóc con cái và các trách nhiệm không tên trong khi những thành viên khác coi đó là nghĩa vụ đương nhiên của họ.
Công việc gia đình không chỉ gồm nấu ăn, giặt giũ hay dọn dẹp. Đó còn là việc nhớ lịch học của con, mua đồ dùng, chăm người ốm, liên hệ họ hàng, chuẩn bị ngày lễ, thanh toán hóa đơn và lên kế hoạch cho những công việc sắp tới.
Sự bình đẳng không nhất thiết là mọi việc đều phải chia đôi một cách máy móc. Mỗi gia đình có thể phân công dựa trên thời gian, sức khỏe, khả năng và điều kiện công việc. Điều quan trọng là sự phân công được trao đổi công khai, không mặc nhiên gắn toàn bộ việc chăm sóc với phụ nữ hoặc toàn bộ trách nhiệm kinh tế với đàn ông.
Chia sẻ việc nhà giúp giảm áp lực cho từng cá nhân và tạo ra cảm giác cùng làm chủ cuộc sống gia đình. Đối với trẻ em, việc được giao những việc phù hợp như cất đồ chơi, gấp quần áo, dọn bàn ăn hay chăm sóc góc học tập cũng giúp hình thành trách nhiệm.
Bình đẳng trong gia đình không làm mất đi vai trò của bất kỳ ai. Trái lại, nó giúp mỗi thành viên có cơ hội đóng góp và được ghi nhận công bằng hơn.
Một số thói quen giúp vun đắp gia đình mỗi ngày
Hạnh phúc thường được tạo nên từ những việc nhỏ được duy trì lâu dài. Mỗi gia đình có thể xây dựng một số thói quen phù hợp:
| Thời gian | Việc nên thực hiện |
|---|---|
| Mỗi ngày | Chào hỏi, hỏi thăm, cùng ăn ít nhất một bữa khi có thể và dành thời gian không dùng điện thoại |
| Mỗi tuần | Trao đổi lịch làm việc, công việc nhà, chi tiêu và kế hoạch của các thành viên |
| Mỗi tháng | Sắp xếp một hoạt động chung hoặc một cuộc trò chuyện riêng giữa vợ chồng |
| Mỗi quý | Xem lại mục tiêu tài chính, sức khỏe, việc học và những vấn đề đang gây áp lực |
| Mỗi năm | Dành thời gian nhìn lại những thay đổi, ghi nhận đóng góp và thống nhất kế hoạch mới |
Những thói quen này không nên biến thành thủ tục bắt buộc. Nếu một cách làm không phù hợp, gia đình có thể thay đổi. Điều quan trọng là duy trì tinh thần chủ động chăm sóc mối quan hệ.
